Begraafplaatsen in Colfontaine

Choisis ton club

Cimetière de Pâturages

Het Cimetière de Pâturages is de dodenakker van het voormalige industriedorp Pâturages, dat vandaag een deelgemeente vormt van de Borinage-gemeente Colfontaine in de provincie Henegouwen. De begraafplaats ligt aan de Avenue Fénélon (postcode 7340) en is omgeven door de sociale en industriële geschiedenis van een van de bekendste mijngebieden van België. De naam Pâturages roept onmiddellijk de geest op van Vincent van Gogh. In december 1878 — nog geen jaar nadat hij zijn studies aan de theologieschool had stopgezet — arriveerde de 25-jarige Nederlandse schilder-evangelist in Pâturages. Hij had de opdracht gekregen om als hulppredikant te werken in de protestantse gemeenschap van de Borinage. Van Gogh begon zijn missie in Pâturages, aan de Rue de l'Église, alvorens hij begin 1879 doortrok naar Wasmes (ook een deelgemeente van Colfontaine). Zijn tijd in de Borinage — van december 1878 tot oktober 1880 — was een keerpunt in zijn leven. Hij leefde samen met de mijnwerkers, deelde hun misère, daalde af in de mijnschachten, verzorgde gewonden na een explosie en realiseerde er zich dat hij meer te bieden had als kunstenaar dan als predikant. De tekeningen die hij maakte van mijnwerkers in de Borinage gelden als de basis van zijn artistieke loopbaan. De begraafplaats van Pâturages herbergt een ereperk met militaire graven. Op het ereperk liggen slachtoffers van de Eerste en Tweede Wereldoorlog: namen als Joseph Bachy (gestorven 1 juli 1915), Ernest Caudron (5 december 1914), Norbert Caudron (1 november 1918), Moïse Delplan (15 oktober 1918) en Jules Simon (27 mei 1940) zijn gedocumenteerd door TracesOfWar.nl. Sommige grafopschriften zijn door de tand des tijds moeilijk leesbaar geworden. Colfontaine als gemeente is diep doordrongen van de mijnerfenis van de Borinage. De mijnsite van Marcasse — waar Van Gogh ooit zijn evangelistenmissie had — is nog altijd zichtbaar in het landschap. In het gemeentehuis van Colfontaine bevindt zich het origineel van Ossip Zadkines sculptuur van Van Gogh, met het opschrift: "Van hier vertrok Vincent van Gogh op zoek naar de zon en zichzelf. Jaar 1880." De begraafplaats van Pâturages is een stille getuige van die bewogen periode en van de tientallen families die generaties lang in de mijnen werkten en hier hun doden te ruste legden. Bezoekers die de Van Gogh-route in de Borinage volgen, passeren Pâturages als een van de sleutellocaties. De begraafplaats biedt een moment van stilte en reflectie in een dorp dat zowel de nood als de menselijke veerkracht van de Belgische mijnwerkersgemeenschap symboliseert.

Cimetière de Warquignies

Het Cimetière de Warquignies is de dorpsbegraafplaats van Warquignies, een kleine deelgemeente van Colfontaine in de Belgische provincie Henegouwen. De begraafplaats ligt 240 meter ten zuidoosten van het dorpscentrum van Warquignies, vlakbij de Église Sainte-Vierge. Ze heeft twee ingangen: het oude gedeelte via de Rue Baille Cariotte en het nieuwe gedeelte via le Sentier de Lamina. De begraafplaats is grotendeels omgeven door een haag en heeft een rustig, landelijk karakter typisch voor de kleine dorpen van de Henegouwse regio. Wat deze anders bescheiden dorpsbegraafplaats bijzonder maakt, is de aanwezigheid van een Commonwealth-oorlogsgraf. Op het terrein ligt het graf van Alfred Brown, een Brits soldaat die diende bij het Duke of Wellington's (West Riding) Regiment. Alfred Brown sneuvelde op 23 augustus 1914 — een historisch cruciale datum in de Eerste Wereldoorlog. Op die dag vond de Slag bij Mons (Bergen) plaats: de eerste grote Britse gevechtsoperatie op het Europese continent sinds de Slag bij Waterloo in 1815. Het British Expeditionary Force (BEF) probeerde bij Mons de opmars van de Duitse legers te stuiten, maar moest uiteindelijk terrugwijken in de befaamde Retraite van Mons. Honderden Britse soldaten sneuvelden in die eerste gevechtsdag en de navolgende dagen van de aftocht. Alfred Brown behoort tot die vroegste gevallenen en zijn graf in Warquignies is een stille herdenkingsplaats voor die dramatische beginperiode van de Grote Oorlog. Het graf wordt officieel beheerd en onderhouden door de Commonwealth War Graves Commission (CWGC), de organisatie die wereldwijd de graven van Commonwealth-soldaten beheert. Warquignies Communal Cemetery staat als officiële benaming geregistreerd in het CWGC-systeem. Warquignies is qua grootte een typisch Borinage-dorp: eens onderdeel van de mijnwerkersgemeenschap die de Henegouwse industrie aandreef, nu een rustige woonkern binnen de gemeente Colfontaine. De begraafplaats is vrij toegankelijk en biedt bezoekers die de herdenkingsroutes van de Eerste Wereldoorlog in de regio volgen een authentieke en weinig toeristische plek om een moment van bezinning te houden bij het graf van een van de vroegste Britse gevallenen van WO1 op Belgische bodem.

Cimetière de Wasmes

Het Cimetière de Wasmes ligt in het hart van Wasmes (ook bekend als Petit-Wasmes), een deelgemeente van Colfontaine in de provincie Henegouwen, gelegen in de Borinage — de historische steenkoolstreek ten westen van Bergen (Mons). De begraafplaats bevindt zich in het dorp dat onlosmakelijk verbonden is met de beginjaren van de schildersloopbaan van Vincent van Gogh. Vincent van Gogh arriveerde in december 1878 in de Borinage als evangelistenhulp voor de protestantse gemeenschap. Na een eerste periode in Pâturages trok hij begin januari 1879 naar Wasmes, waar hij introk bij de familie Denis aan de huidige Rue Wilson. Van Gogh was vastberaden om zijn geloofsverkondiging in de praktijk te brengen: hij woonde de mijnwerkers in en deelde hun harde bestaan. Hij preekte in de "salon du bébé" (een informele vergaderruimte voor kinderen en arbeiders), daalde af in de mijnschacht van Marcasse, verzorgde gewonden na een mijnexplosie en gaf zijn eigen bezittingen weg aan behoeftigen. De kerkelijke autoriteiten waren niet te spreken over zijn radicale aanpak en hernieuwden zijn aanstelling niet. Van Gogh bleef echter in de Borinage, en in de periode dat hij in Wasmes woonde begon hij serieus te tekenen — de mijnwerkers, hun vrouwen en de kolenwijngazige atmosfeer van de Borinage vormden zijn vroegste modellen. In de loop van 1879 trok Van Gogh naar Cuesmes (eveneens nabij Bergen), en in oktober 1880 vertrok hij definitief uit de Borinage. Maar Wasmes bleef altijd zijn eerste echte thuis als kunstenaar. Vandaag is de Van Gogh-woning in Petit-Wasmes (Colfontaine) een erkend cultuurhistorisch monument, bezocht via de officiële Van Gogh-route in de Borinage, ondersteund door VisitMons en VanGoghEurope. Bij het rondpunt nabij de Place Saint-Pierre in Wasmes staat een kopie van Ossip Zadkines sculptuur van Van Gogh; het origineel wordt bewaard in een glazen nis in het gemeentehuis van Colfontaine, met het opschrift: "Van hier vertrok Vincent van Gogh op zoek naar de zon en zichzelf. Jaar 1880." De begraafplaats van Wasmes is de rustplaats van de families die generaties lang in de mijngebieden van de Borinage werkten. De graven op deze begraafplaats vertellen het verhaal van de mijnwerkersgemeenschap die Van Gogh zo diep raakte en die hem voorgoed veranderde. Een bezoek aan de begraafplaats, in combinatie met de Van Gogh-woning en de mijnsite van Marcasse, maakt deel uit van een unieke historische en culturele pelgrimstocht door de Borinage.

Eglise Notre-Dame de Wasmes

Église Notre-Dame-Auxiliatrice de Colfontaine

Église protestante évangélique de Petit-Wasmes

Monument aux morts

Rue du Cimetière

Temple protestant de Pâturages

Chapelle du Calvaire de Wasmes

De **Chapelle du Calvaire de Wasmes** is een historische kapel gelegen in de wijk **Wasmes**, onderdeel van de gemeente **Colfontaine** in de provincie Henegouwen, Wallonië. De kapel staat op het kruispunt van vier straten: de Rue du Château, de Rue de la Louise, de Rue Baille Cariotte en de Rue de Petit-Wasmes. > **Let op:** Dit is een kapel, geen begraafplaats. De gemeente is **Colfontaine** (postcode 7340), niet Wasmes — Wasmes is een deelwijk van Colfontaine. ## De Tour de Wasmes: een eeuwenoude bedevaart De Chapelle du Calvaire staat centraal in de **Tour de Wasmes**, een traditionele bedevaartprocessie die al eeuwen in de omgeving plaatsvindt. Het oudste bewaard gebleven document dat de Tour vermeldt, is een **perkamenten chirograaf van 5 juni 1599**, maar de traditie gaat vermoedelijk terug tot de late 11e eeuw. De route van de Tour de Wasmes is **16,5 km lang** en voert door de dorpen Warquignies, Hornu, Wasmuel en Quaregnon, alvorens te eindigen bij de Calvaire-kapel. Op **Pinksterdinsdag, rond 11 uur**, arriveert de processie bij de kapel. Daar ontmoet ze een andere processie die haar tegemoet trekt. Op dit moment wordt de **Pucelette van Wasmes** gepresenteerd — een jong meisje dat de rol speelt in de lokale legende van **Gilles de Chin en de draak**, een typische Henegouwse middeleeuwse sage. ## De kapel als patrimoniumsite De Chapelle du Calvaire is opgenomen in de inventaris van het **bouwkundig erfgoed van Colfontaine**, gedocumenteerd op de websites van het gemeentelijk erfgoedproject en de lokale heemkundige vereniging (7340.be). De kapel staat symbool voor de nauwe verwevenheid van religieuze praktijk en lokale volksoverlevering in de Borinage-regio. ## Colfontaine: de gemeente Colfontaine is een gemeente in de **Borinage** — de voormalige mijnstreek ten westen van Mons. De gemeente bestaat uit de wijken Wasmes, Warquignies en Pâturages. Na de sluiting van de kolenmijnen in de tweede helft van de 20e eeuw heeft de streek een moeilijke reconversie doorgemaakt. Het erfgoed — waaronder de Chapelle du Calvaire — wordt bewaard als ankerpunt voor de plaatselijke identiteit. ## Praktische informatie - **Adres:** Kruispunt Rue du Château / Rue de la Louise / Rue Baille Cariotte / Rue de Petit-Wasmes, 7340 Colfontaine - **Website:** 7340.be/chapelle-du-calvaire/ - **Toegankelijkheid:** buitenkapel, vrij te bezichtigen - **Gemeente:** Colfontaine (wijk Wasmes) ## De legende van Gilles de Chin De legende die verbonden is met de **Tour de Wasmes** en de Calvaire-kapel draait om **Gilles de Chin**, een middeleeuws ridder die volgens de overlevering een draak zou hebben gedood die het gebied teisterde. De held Gilles de Chin is een typische volksheld uit de Henegouwse saga-traditie en wordt vereerd in meerdere dorpen van de Borinage en het omliggende Henegouwen. De **Pucelette** — het jonge meisje dat in de processie de rol van herinnering speelt — symboliseert de continuïteit van deze volkstraditie van generatie op generatie. ## Colfontaine: van mijnstreek naar erfgoedgemeente Colfontaine is ontstaan als fusiegemeente (1977) van de vroegere gemeenten Wasmes, Warquignies en Pâturages. De regio behoort tot de **Borinage**, een van de oudste mijnstreken van Europa. Steenkoolwinning bepaalde hier het leven en de demografie van de late 18e tot de mid-20e eeuw. Nadat de laatste mijnen sloten, transformeerde de gemeente zich tot een centrum van industrieel en immaterieel erfgoed. De Chapelle du Calvaire, de Tour de Wasmes en andere religieuze monumenten zijn de ankerpunten van deze erfgoedidentiteit. ## Andere kapellen in Colfontaine Colfontaine telt meerdere historische kapellen en religieuze kleinarchitectuur. De lokale erfgoedwebsite **7340.be** documenteert tientallen kapellen, calvaires en wegkruizen in de gemeente. De Chapelle du Calvaire de Wasmes is daarin een van de meest prominente. Voor wie meer wil weten over het religieuze en volksculturele erfgoed van de Borinage, biedt de website van de gemeente Colfontaine en de vzw Patrimoine de Colfontaine uitgebreide informatie. ## Bezoekerstips De kapel is een buitenmonument en vrij te bezichtigen. Ze is het meest indrukwekkend te bezoeken op **Pinksterdinsdag**, wanneer de processie van de Tour de Wasmes plaatsvindt. Wie de context wil begrijpen, kan de heemkundige website 7340.be raadplegen voor historische foto's en documentatie.

Monument aux morts de la guerre

Het **Monument aux morts de la guerre** is een indrukwekkend oorlogsmonument gelegen aan de **Rue de Pâturages / Rue des Alliés** in de wijk **Wasmes** van de gemeente **Colfontaine** (postcode 7340), provincie Henegouwen, Wallonië. > **Let op:** Dit is een herdenkingsmonument, geen begraafplaats. De gemeente is **Colfontaine** (wijk Wasmes), niet de zelfstandige gemeente Wasmes. ## Inhuldiging en koninklijk bezoek Het monument werd **opgericht in 1933** en kort daarna ingehuldigd in aanwezigheid van **koning Albert I en koningin Elisabeth van België** — een zeldzame eer die de betekenis van het monument voor de plaatselijke gemeenschap onderstreept. Albert I, de "Ridder-Koning", was zelf een symbol van Belgisch verzet tijdens de Eerste Wereldoorlog. ## Ontwerp: Art Deco en bronzen figuren Het monument is een **driehoekige structuur in Borinage-blauwe steen** in Art Deco-stijl. Op de drie hoeken staan bronzen beelden: - **Een soldaat** met militaire uitrusting - **Een gevangene** met gebonden handen - **Een victorieuze figuur** met zwaard en bloemen Drie bas-reliëfs op de zijvlakken stellen voor: gedeporteerden, vluchtende burgers, en marcherende soldaten. Het geheel werd ontworpen door **beeldhouwer Gustave Jacobs** met bas-reliëfs van **Marius Carion** en gegoten door de Gentse gieterij **Minne Frères**. De aannemer was Tricourt. De primaire inscriptie luidt: *"LA COMMUNE DE WASMES RECONNAISSANTE"* — De dankbare gemeente van Wasmes. ## Herdachte conflicten ### Eerste Wereldoorlog (1914-1918) Het monument eert meerdere categorieën slachtoffers: - Gesneuvelden op het slagveld - Slachtoffers van deportaties - Burgerslachtoffers - Een bijzondere plaque voor **officieren, onderofficieren en soldaten van de 13e en 14e Britse Infanteriebrigade** die op **24 augustus 1914** aan de grenzen van Wasmes vielen — in de context van de Terugtocht van Mons (Battle of Mons, 23-24 augustus 1914) ### Tweede Wereldoorlog (1940-1945) Na de bevrijding werden aanvullende plaquettes toegevoegd voor: - Militaire doden - Verzetsstrijders gedood door de vijand - Politieke gevangenen en oorlogsslachtoffers - Krijgsgevangenen die omkwamen in gevangenschap of deportatie - Inwoners van Wasmes die omkwamen bij evacuaties ## Renovatie 2024 Het monument onderging in **2024 een restauratie**, gedocumenteerd in een fotoreeks op de lokale erfgoedwebsite 7340.be. ## Praktische informatie - **Adres:** Rue de Pâturages, hoek Rue des Alliés, 7340 Colfontaine (wijk Wasmes) - **Website:** 7340.be/monument-aux-morts-de-wasmes/ - **Openingstijden:** 24/7 toegankelijk (openbaar monument) - **Google-rating:** 5/5 (2 reviews) ## De Slag bij Mons en de Terugtocht (23-24 augustus 1914) De vermeldingen van de **13e en 14e Britse Infanteriebrigade** op het monument verwijzen naar de gevechten van **24 augustus 1914**, de dag na de eigenlijke Slag bij Mons. Terwijl het Britse Expeditionaire Leger zich terugtrok langs het kanaalfront, vielen er bij Wasmes en omgeving hevige achterhoede-gevechten voor. Eenheden van de 5th Infantry Division en 2nd Cavalry Division verdedigden de overwegangen en de wegen, waarbij zware verliezen werden geleden. Het Monument aux morts van Wasmes is een van de weinige herdenkingsmonumenten in de regio die expliciet ook **Britse soldaten** eren naast de eigen gemeenschap. ## Kunst en symboliek: Art Deco in de Borinage Het monument van Wasmes is een uitstekend voorbeeld van de **Art Deco-stijl** toegepast in de funeraire en herdenkingskunst van het interbellum. De driehoekige structuur, de strak gebeeldhouwde figuren en de stilistische geometrie zijn kenmerkend voor deze periode. Beeldhouwer **Gustave Jacobs** was een productief kunstenaar die meerdere oorlogsmonumenten in Henegouwen realiseerde. De gieterij **Minne Frères** uit Gent stond bekend om haar vakmanschap in bronsgietwerk en werkte ook aan andere monumenten in België. ## Herdenkingsplechtigheden Elk jaar vinden op en rond het Monument aux morts van Wasmes **herdenkingsplechtigheden** plaats, met name op **11 november** (Wapenstilstandsdag) en eventueel op **8 mei** (dag van de overwinning in Europa). De gemeente Colfontaine organiseert deze officiële ceremonies in aanwezigheid van plaatselijke autoriteiten, veteranenverenigingen en scholen. ## Bezoek en bereikbaarheid Het monument staat op een openbaar plein aan de **Rue de Pâturages**, hoek **Rue des Alliés**, in de wijk Wasmes van Colfontaine. Het is 24 uur per dag vrij toegankelijk. De nabijgelegen straten hebben parkeermogelijkheden. Bezoekers die meer willen weten over de geschiedenis van het monument en de slachtoffers worden verwezen naar de website **7340.be/monument-aux-morts-de-wasmes/** en het gemeentearchief van Colfontaine.