Begraafplaatsen in Engis

De gemeente Engis ligt langs de oevers van de Maas in de provincie Luik, op enkele kilometers ten westen van Huy. Met 3 begraafplaatsen voor een bevolking van circa 5.000 inwoners is Engis een compacte industriegemeente met een buitengewoon rijke — en soms dramatische — geschiedenis. De gemeente omvat de deelgemeenten Engis, Hermalle-sous-Huy en Clermont-sous-Huy.

De industriële geschiedenis van Engis gaat terug tot de dertiende eeuw, toen de abdij van Flône al ijzer en calamine (zinkertsteen) ontgon in de omgeving. Nadat de abdij tijdens de Franse Revolutie werd opgeheven, verwierf een voormalig kanunnik de mijnen en het omliggende land. In 1828 werd de Métallurgique Society of Engis opgericht om zinkerts te exploiteren, en in 1845 fuseerde dit bedrijf met andere ondernemingen tot de Nouvelle Montagne-maatschappij. Daarmee werd Engis een van de voornaamste centra van de Belgische zinkindustrie, naast Vieille Montagne te Flône.

De begraafplaatsen van Engis zijn onlosmakelijk verbonden met deze industriële erfenis. Gemeentelijke begraafplaatsen in industriegemeenten langs de Maas tonen een specifiek patroon: hoge concentraties overlijdens op jonge leeftijd als gevolg van arbeidsomstandigheden, longaandoeningen en de vervuiling die inherent was aan de zware industrie. Engis werd wereldwijd bekend — of berucht — door de industrieramp van december 1930, toen een giftige smogwolk afkomstig van de fabrieken in de Maasvallei meer dan 60 mensen het leven kostte. Dit was een van de eerste grote milieurampen ter wereld en leidde tot internationale wetenschappelijke aandacht.

De zinken Nouvelle Montagne-fabriek te Engis concentreerde zich later ook op de productie van chemische meststoffen na de ontdekking van fosfaatafzettingen in de Haspengouw. In 1938 fuseerde het bedrijf met andere ondernemingen tot de Société Métallurgique de Prayon, die chemie centraal stelde. Deze opeenvolging van industriële activiteiten heeft het landschap van Engis voor altijd getekend: de Maasoever is nog steeds bezaaid met industriële terreinen, tanken en industrieel erfgoed.

Naast de industriële erfenis heeft Engis ook een landschappelijk aspect. De gemeente Clermont-sous-Huy, gelegen op de plateaus boven de Maasvallei, biedt vergezichten over de rivier en heeft een rustiger, landelijker karakter. De parochiale begraafplaats van Clermont weerspiegelt de vroegere agrarische gemeenschap die boven de industriezone leefde. Het contrast tussen de arbeidersbegrafenisplaatsen in de dalbodem en de rustigere parochiegraven op het plateau illustreert de sociale gelaagdheid van deze gemeente.

Engis is bereikbaar via de N617 langs de Maas en staat op de kaart als een van de gemeenten van het toeristische Terres de Meuse gebied. Bronnen: tourisme-hesbaye-meuse.be, agencewallonnedupatrimoine.be, Terres-de-Meuse Tourist Office, overlucht.inzichten.nl (ramp 1930).