Begraafplaatsen in Hamme

Hamme is een gemeente in de provincie Oost-Vlaanderen, gelegen aan de monding van de Durme in de Beneden-Schelde, in het vlakke polderlandschap van het Land van Waas en de Scheldevallei. De gemeente telt ruim 24.000 inwoners en omvat naast het centrum Hamme ook de deelgemeenten Moerzeke, Kastel en Zogge. De ligging aan de Schelde heeft de geschiedenis van Hamme diepgaand bepaald: de rivier was de levensader voor handel, visserij en transport, maar ook de oorzaak van catastrofale overstromingen die de lage poldergemeenschap generaties lang teisterden.

Hamme heeft een rijke middeleeuwse geschiedenis als scheepswerfdorp en centrum van de Scheldescheepvaart. De constructie van houten boten en schepen was eeuwenlang een van de voornaamste bedrijfstakken, en de Hamse scheepswerven leverden vaartuigen die de Schelde bevoeren tot in Antwerpen en verder. In de negentiende en twintigste eeuw ontwikkelde de gemeente zich verder als industrieel centrum, met metaalverwerking, voedingsindustrie en textiel als belangrijkste sectoren. De veerverbindingen over de Schelde bij Hamme en Moerzeke waren van groot economisch belang voor de streek tot de aanleg van bruggen in de twintigste eeuw.

De gemeentelijke begraafplaats van Hamme heeft een goed gedocumenteerde ontstaansgeschiedenis. Het oudste kerkhof lag rondom de hoofdkerk op het Marktplein in het centrum — een typisch middeleeuwse situering die voor hygiënische en ruimtelijke redenen werd verlaten. Na een Koninklijk Besluit van 1827 dat nieuwe, afzonderlijke begraafplaatsen buiten de bebouwde kom verplicht stelde, werd in datzelfde jaar een eerste nieuwe begraafplaats aangelegd op het Twee Bruggenplein bij de gelijknamige kapel. Naarmate de bevolking groeide, werd ook deze begraafplaats te klein: in 1895-1896 ontwierp gemeentearchitect J. Tersago een volledig nieuwe, grotere begraafplaats die de vorige verving en Hamme tot op de dag van vandaag dient.

De deelgemeente Hamme-Zogge heeft haar eigen begraafplaats, die in 1855 werd aangelegd rondom de plaatselijke kerk maar al in 1908 te klein bleek en werd verplaatst naar een groter perceel verderop. De gemeentelijke begraafplaats van Kastel dateerde eveneens uit het vroege begin van de twintigste eeuw (1902) en onderging twee uitbreidingen, de laatste in 1948. De begraafplaats van Moerzeke, een deelgemeente die aan de overzijde van de Durme ligt, behoort tot de historisch rijkst gedocumenteerde van de gemeente en weerspiegelt de lange parochiale geschiedenis van dit oud Scheldedorp.

Op alle begraafplaatsen van Hamme bevinden zich oorlogsgraven en gedenkmonumenten voor gesneuvelden uit de Eerste en Tweede Wereldoorlog — een stille getuigenis van de prijs die de polderstreken van het Land van Waas betaalden voor de Europese vrijheid. De rust van de Hamse begraafplaatsen staat in schril contrast met het dynamische Scheldelandschap dat ze omringt: een landschap van tij en vloed, scheepvaart en industrie, dat deze gemeente al eeuwen in beweging houdt aan de oevers van een van Europa's grote rivieren in Oost-Vlaanderen.