Begraafplaatsen in Westerhaar-Vriezenveensewijk

Westerhaar-Vriezenveensewijk is een dorp in de gemeente Twenterand, in de provincie Overijssel. Het dorp telt circa 4.300 inwoners en heeft een naam die al direct de complexe ontstaansgeschiedenis verraadt: het is een samensmelting van twee oorspronkelijk afzonderlijke nederzettingen — Westerhaar en Vriezenveensewijk — die pas in de loop van de twintigste eeuw officieel als één geheel werden erkend.

Westerhaar is de oudste van de twee kernen. De naam 'haar' verwijst in het Saksische dialectgebied van Oost-Nederland naar een zandrug of een hogere, droge strook land te midden van een natter, moerassig omringend gebied. Die omschrijving is voor Westerhaar letterlijk van toepassing: het dorp lag op een hogere zandrij, omgeven door veen en natte gronden. In de vroege Middeleeuwen bestond Westerhaar uit een losse verzameling boerenerven, waarvan de bewoners het land bewerkten dat deels gepacht was van het klooster van Sibculo. Die kloosterband gaf het gebied een zekere structuur en organisatie in een tijd dat de dorpsgemeenschap nog nauwelijks formele instituties kende.

Vriezenveensewijk ontstond pas veel later — aan het einde van de negentiende eeuw — als direct gevolg van de grootschalige vervening van de Engbertsdijksvenen. Op 26 maart 1890 werd de eerste openbare aanbesteding uitgeschreven voor het graven van de eerste sectie van het Veenkanaal. Dit kanaal was het fundament voor de industriële turfwinning die het gehele landschap zou transformeren. Uit Drenthe, Noord-Overijssel en Friesland kwamen arbeiders naar de nieuw gegraven wijk langs het kanaal. Zij bouwden eenvoudige woningen langs het water en gaven zo Vriezenveensewijk zijn lineaire, strookvormige karakter dat vandaag de dag nog altijd herkenbaar is.

De twee kernen lagen geografisch dicht bij elkaar maar groeiden lange tijd langs elkaar heen. Kerkelijk en sociaal waren er grote verschillen: Westerhaar was overwegend agrarisch en protestantsgereformeerd, Vriezenveensewijk arbeidersgericht en gevoed door de veenarbeid. Pas toen in 1920 een Gereformeerde kerk werd gebouwd op het terrein tussen beide kernen in, begon een langzame fusie. De kerk werd als het ware de symbolische brug tussen de twee nederzettingen. Ruim veertig jaar later, in 1962, drong de provincie Overijssel erop aan de twee plaatsnamen definitief samen te voegen met een koppelteken — zo werd Westerhaar-Vriezenveensewijk de officiële naam.

Het landschap rondom Westerhaar-Vriezenveensewijk draagt nog steeds de sporen van die veenontginningsperiode. De rechte waterlopen, de langgerekte kavels en de systematische verkaveling van het landschap zijn onmiskenbare kenmerken van een oud veengebied. De Engbertsdijksvenen zijn inmiddels een beschermd natuurgebied met bijzondere flora en fauna. Het dorp maakt deel uit van de gemeente Twenterand, die in 2001 werd gevormd door de samenvoeging van de gemeenten Den Ham en Vriezenveen. De begraafplaatsen van Westerhaar-Vriezenveensewijk verbinden de agrarische wortels van Westerhaar met de veenkoloniale arbeidsgeschiedenis van de Vriezenveensewijk — twee werelden die in dit dorp zijn samengekomen op de overgang van zandrug naar veen, diep in het groene hart van Overijssel.