Begraafplaatsen in Waterloo

Waterloo is een gemeente in de provincie Waals-Brabant, gelegen op slechts 18 kilometer ten zuiden van het centrum van Brussel. De gemeente telt ruim 30.000 inwoners en heeft een overwegend residentieel karakter: veel inwoners werken in de hoofdstad en wonen in de groene randgemeente die bekendstaat om zijn villa's, lanen en rustige buurten. Maar de naam Waterloo galmt ver boven de grenzen van deze gemeente — het is een van de beroemdste plaatsnamen in de wereldgeschiedenis, voor altijd verbonden met een zondagmiddag in juni 1815 die de loop van Europa veranderde.

18 juni 1815 — De Slag bij Waterloo

Op 18 juni 1815 vond nabij Waterloo de veldslag plaats die het einde betekende van het napoleontische tijdperk en de Honderd Dagen van Napoleon Bonaparte. De Slag bij Waterloo was eigenlijk meerdere veldslagen in één: de confrontatie van het Keizerlijk Frans leger, dat de Allieerde troepen aanviel bij Mont-Saint-Jean, vijf kilometer ten zuiden van de gemeente Waterloo. Aan de zijde van de coalitie stond het Brits-geleide leger onder Hertog Arthur Wellesley van Wellington en het Pruisische leger onder Veldmaarschalk Gebhard Leberecht von Blücher. Ruim 300.000 soldaten uit zeven naties troepten samen op de heuvels en akkers van wat toen het Koninkrijk der Nederlanden was.

Napoleon had zijn hoofdkwartier opgeslagen in de boerderij Le Caillou bij Plancenoit, terwijl Wellington zijn verblijf had in een herberg te Waterloo zelf — wat de reden is dat de slag de naam van dat dorp draagt, ook al werd de zwaarste strijd kilometers zuidelijker geleverd. Na veertien uur van hevige gevechten, met tienduizenden doden en gewonden, stortte het Franse leger ineen bij de aankomst van de Pruisische versterkingen. Napoleon vluchtte het slagveld af en capituleerde kort daarna. De veldslag beëindigde definitief zijn regeerperiode en leidde tot zijn ballingschap op het eiland Sint-Helena, waar hij in 1821 stierf.

Het lot van de gevallenen

Tienduizenden mannen sneuvelden of raakten zwaargewond bij Waterloo — Fransen, Britten, Nederlanders, Pruisen, Hannoveranen, Nassauers en Brunswijkers. Het lot van de gevallenen is een van de duisterste mysteries rondom de slag. Slechts weinig menselijke resten zijn gevonden bij opgravingen. Historici menen dat de lichamen in de jaren na de slag massaal werden opgegraven door de plaatselijke bevolking, waarbij de beenderen werden verkocht als grondstof voor de suikerindustrie en als meststof voor de landbouw — een grimmige realiteit die pas recent volledig is gedocumenteerd. Er zijn geen grote militaire begraafplaatsen bij Waterloo zoals bij de slagvelden van de Eerste Wereldoorlog; de gevallenen van 1815 vonden geen georganiseerde rustplaats.

Butte du Lion en het Mémorial 1815

Het slagveld van Waterloo is vandaag een van de meest bezochte historische plekken van Europa. Het domein omvat meerdere monumenten en musea. De Butte du Lion (Leeuwenheuvel) is de meest iconische: een kunstmatige heuvel van 43 meter hoog, opgeworpen in 1826 in opdracht van koning Willem I der Nederlanden om de plek te markeren waar zijn zoon, de Prins van Oranje, gewond raakte. Vanop de 226 treden van de heuvel kijkt men uit over het volledige slagveld. Het Mémorial 1815, een modern ondergronds museum van 2.000 m², vertelt het verhaal van de slag via hedendaagse multimedia. Hougoumont Farm, Napoleons Laatste Hoofdkwartier, het Wellingtonmuseum en de indrukwekkende Panorama uit 1912 completeren het historische domein.

Wellington en de naam Waterloo

Wellington overnachtte de nacht voor en na de slag in de herberg Quartier Général Wellington in het dorp Waterloo, nu het Wellingtonmuseum. Vanuit die herberg schreef de hertog zijn beroemde dispatches, waaronder het officiële verslag van de overwinning dat hij op 19 juni 1815 vanuit Waterloo verstuurde naar Londen. Omdat de officiële rapportering de naam van zijn verblijfplaats droeg, werd de slag naar dat dorp vernoemd — niet naar het eigenlijke slagveld bij Mont-Saint-Jean. Zo werd een rustig Brabants dorpje voor altijd de synoniem van een definitieve, verpletterende nederlaag: ABBA zou er in 1974 een hit over schrijven, en de naam Waterloo is in tientallen talen een gezegde voor een catastrofale mislukking geworden.

Waterloo vandaag — een groene randgemeente

Naast zijn historische roem is Waterloo een welvarende forensengemeente met een sterk residentieel karakter. De gemeente heeft een aanzienlijke internationale gemeenschap door de nabijheid van Brusselse EU-instellingen en NAVO-hoofdkwartier. De Chaussée de Tervuren en omliggende lanen zijn omzoomd met villa's en imposante herenhuizen. Waterloo heeft goede verbindingen met Brussel via de N5 en het openbaar vervoer, en profiteert economisch zowel van de forensenstroom als van het massatoerisme rond het slagveld dat jaarlijks honderdduizenden bezoekers aantrekt.

Begraafplaatsen in Waterloo

De begraafplaatsen van Waterloo zijn gemeentelijke kerkhoven die de burgerij van deze Brusselse randgemeente door de eeuwen heen hebben begraven. Ze bewaren het verhaal van de families die leefden in de schaduw van de beroemdste veldslag ter wereld — het is een bijzondere ervaring om op een begraafplaats te staan in een gemeente wier naam over de hele wereld wordt herkend. Wie de begraafplaatsen van Waterloo bezoekt, staat in de provincie Waals-Brabant, op heilige historische grond die het lot van een continent bezegelde.