Begraafplaatsen in Vriezenveen

Vriezenveen is een groot veendorp in de gemeente Twenterand, gelegen in de provincie Overijssel. Het dorp telt circa 12.000 inwoners en is daarmee de grootste kern van de gemeente. Vriezenveen is bijzonder doordat het niet zozeer één compact dorp is, maar een uitgestrekte lintbebouwing van zo'n twaalf kilometer lengte, voortgekomen uit de vroegere ontginning van het veen. Die veengronden bepaalden niet alleen de ruimtelijke structuur van Vriezenveen, maar ook haar rijke en bijzondere geschiedenis.

De eerste bewoning in dit gebied dateert al van de vroege Middeleeuwen, maar de systematische kolonisatie begon pas goed in de veertiende eeuw. Rond 1323 startten kolonisten — waarschijnlijk op initiatief van Raed van Beugelskamp — met het ontginnen van de uitgestrekte venen. In de jaren daarna kwamen ook vrije Friezen in grote getale naar dit gebied. Zij staken sloten, legden wijken aan en verbouwden de moeilijk begaanbare veengebieden tot werkbaar agrarisch land. Zo groeide Vriezenveen langzaam maar gestaag uit tot een langgerekt lint van boerderijen en kleine woonerven langs een centrale weg.

Maar de echt opzienbarende episode in de geschiedenis van Vriezenveen is ongetwijfeld de band met Rusland — een verbinding die de plaatselijke bevolking de bijnaam 'de Rusluie' opleverde. Vanaf het begin van de achttiende eeuw, rond 1704, trokken handelslustige Vriezenveense mannen naar Rusland om er koopwaar te verkopen. Aanvankelijk waren dat voornamelijk zaden en linnen, maar het assortiment groeide al snel uit: wijn, sigaren, vis, tabak, jenever en pijpen vonden gretig aftrek bij de Russische bevolking. De Vriezenveense handelaars openden kleine winkeltjes op de beroemdste laan van Sint-Petersburg: de Nevski Prospekt. Generaties lang bleven zij terugkomen, zomers thuis bij vrouw en kinderen in Vriezenveen, winters achter de toonbank in het verre Rusland. Op het hoogtepunt van deze handel waren er honderden Vriezenveense mannen gelijktijdig actief in de Russische hoofdstad. Deze unieke handelsrelatie duurde meer dan twee eeuwen voort, tot de Russische Revolutie van 1917 en de definitieve sluiting van de grens in 1927 er een einde aan maakten.

De erfenis van de Rusluie is tot op de dag van vandaag voelbaar in Vriezenveen. Het Historisch Museum Vriezenveen beheert een indrukwekkende collectie die geheel aan deze periode is gewijd: portretten, handelsdocumenten, Russisch porselein, kleding en persoonlijke voorwerpen vertellen het verhaal van de stoere kooplui die tweeduizend kilometer verderop hun fortuin maakten. Sommige families in Vriezenveen kunnen hun stamboom direct terugvoeren op de Russische handelsperiode, en Russische familienamen en woorden zijn in de lokale cultuur verweven geraakt.

Naast de Russenhandel heeft Vriezenveen ook een rijke veenkoloniale cultuur. De karakteristieke panden langs de lange lintbebouwing, de monumentale boerderijen en de kerkgebouwen getuigen van de welvaart die de handel generaties lang in het dorp bracht. De gemeente Twenterand — waartoe Vriezenveen behoort na de gemeentelijke herindeling van 2001 — draagt in haar naam de erfenis van dit grensgebied tussen Twente en aangrenzende regio's. De begraafplaatsen van Vriezenveen zijn een stille maar veelzeggende spiegel van dit bijzondere dorp: hier rusten de nakomelingen van de mannen die Rusland veroverd hebben met linnen en jenever, ingebed in het groene veenlandschap van Overijssel.