Begraafplaatsen in Voorburg

Voorburg is een dorp in de gemeente Leidschendam-Voorburg, gelegen in de provincie Zuid-Holland, direct ten oosten van Den Haag. Het dorp is één van de meest bijzondere plaatsen van Nederland vanwege zijn diepgewortelde Romeinse verleden: onder het hedendaagse Voorburg liggen de resten van Forum Hadriani, een Romeinse stad die in de tweede eeuw na Christus de noordelijkste stad op het Europese vasteland was. Voorburg draagt daarmee een historische erfenis mee die zijn gelijke nauwelijks kent in Nederland.

Forum Hadriani: de vergeten Romeinse stad

Forum Hadriani is de Latijnse naam voor de Romeinse stad die zich bevond op de plek van het huidige Voorburg. De naam verwijst naar keizer Hadrianus, die de stad bezocht in de jaren 121/122 na Christus. De nederzetting was al eerder ontstaan: de eerste duidelijke sporen van een burgelijke Romeinse vestiging dateren uit de tijd van keizer Domitianus, in de eerste eeuw na Christus. Onder het keizerrijk groeide Forum Hadriani uit tot de hoofdstad van het Cananefatische gebied — het grondgebied van de Cananefaten, een Germaanse stam die de Rijnmonding bewoonde.

Een volwaardige stad in het noorden van het Rijk

Ondanks zijn kleine omvang (naar schatting circa 1.000 inwoners) was Forum Hadriani een volwaardige Romeinse stad. Het was aangelegd op een rechthoekig stratenplan — het typische schaakbordpatroon van Romeinse steden — en beschikte over een badhuis (thermae), winkels, een forum en een stadsmuur met poorten. Rond het midden van de tweede eeuw kreeg de stad officieel stadsrechten en de naam Municipium Aelium Cananefatum. De stad was onderdeel van de Limes, de Romeinse rijksgrens langs de Rijn, die als militaire en bestuurlijke as het hele noord-Europese grensgebied verbond. In 2021 werd de Limes aangewezen als UNESCO Werelderfgoed, waarvan Forum Hadriani een integraal onderdeel uitmaakt.

Verval en verdwijning

Forum Hadriani bestond tot omstreeks het jaar 275 na Christus, toen de Romeinen de Rijngrenzen opgaven onder druk van invallende Germaanse stammen. De stad werd verlaten, langzaam overspoeld door het veenland en vergeten. Pas in de negentiende eeuw werd de locatie herontdekt. Tussen 1827 en 1834 voerde de archeoloog Caspar Reuvens opgravingen uit in Voorburg die wereldwijd gelden als een van de eerste wetenschappelijk gedocumenteerde archeologische opgravingen. Reuvens' methoden legden de basis voor de moderne archeologie als wetenschap. Sindsdien worden regelmatig nieuwe vondsten gedaan in het Voorburgse bodem: fundamenten, keramiek, munten en gebruiksvoorwerpen uit de tweede en derde eeuw.

De Oude Algemene Begraafplaats van Voorburg

De Oude Algemene Begraafplaats in Voorburg is gelegen aan de Parkweg en werd gesticht in 1873. Het is een bijzondere begraafplaats om meerdere redenen. Ten eerste is het een rijksmonument — al zijn waardevolle elementen zijn beschermd en de staat is verantwoordelijk voor het behoud van het funeraire erfgoed. Ten tweede herbergt de begraafplaats de slachtoffers van het bombardement op Bezuidenhout in 1945: een tragische vergissing van de geallieerde luchtmacht waarbij het Haagse woonwijk Bezuidenhout abusievelijk werd gebombardeerd. Honderden burgers kwamen om het leven en velen werden op de Parkwegbegraafplaats in Voorburg begraven. De begraafplaats kende een periode van verval na de opening van een nieuwe begraafplaats in 1938, maar werd door de gemeente Leidschendam-Voorburg gerestaureerd en is opnieuw in gebruik voor begravingen.

Historisch erfgoed en Atlantikwall

Naast zijn Romeinse en funeraire erfgoed herbergt de omgeving van Voorburg ook andere historische lagen. Het Van Persijnhof, een oud hofje, en de historische bebouwing langs de Vliet getuigen van een rijke bouwgeschiedenis. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden in Voorburg resten van de Atlantikwall — de Duitse verdedigingslinie langs de Europese westkust — aangelegd, waarvan sporen in de bodem bewaard zijn gebleven naast de Romeinse resten van Forum Hadriani.

Begraafplaatsen van Voorburg

De begraafplaatsen van Voorburg zijn plekken waar de lagen van de geschiedenis letterlijk op elkaar stapelen. Boven de Romeinse resten van Forum Hadriani, op de bodem van een van de oudste bewoonde plekken van Nederland, liggen de negentiende-eeuwse en twintigste-eeuwse graven van Voorburgse burgers, oorlogsslachtoffers en historische figuren. De Oude Algemene Begraafplaats aan de Parkweg is een rijksmonument dat niet alleen een rustplaats is, maar ook een openluchtmuseum van de Voorburgse geschiedenis — ingebed in een plek die al tweeduizend jaar lang mensen heeft aangetrokken, gevormd en begraven. In de gemeente Leidschendam-Voorburg en de provincie Zuid-Holland is Voorburg de plek waar de diepste lagen van de Nederlandse geschiedenis aan de oppervlakte komen.

• Gemeente: Leidschendam-Voorburg
• Provincie: Zuid-Holland
• Karakter: historisch dorp bij Den Haag met uniek Romeins erfgoed
• Bijzonderheid: Forum Hadriani (Romeinse stad ca. 121 na Chr., UNESCO Werelderfgoed 2021), Caspar Reuvens 1827–1834 (grondlegger moderne archeologie), Oude Begraafplaats Parkweg 1873 (rijksmonument), bombardementsslachtoffers Bezuidenhout 1945