Begraafplaatsen in Vollenhove

Vollenhove is een van de meest historisch rijke en betoverende stadjes van Overijssel, gelegen in de gemeente Steenwijkerland aan de zuidwestelijke oever van het vroegere Zuiderzeegebied, nu Noordwest-Overijssel. Met circa 2.800 inwoners is het een bescheiden plaats, maar haar historische gewicht en de bijzondere bijnaam 'Stad der Paleizen' verraden een glorieus verleden dat al begon in de negende eeuw. Al in 944 wordt Vollenhove voor het eerst in schriftelijke bronnen vermeld als een uitgestrekt bosgebied — 'Fulnaho' — waar de bisschop van Utrecht jachtrechten verwierf. Dat was het begin van een langdurige band tussen Vollenhove en de bisschoppen van Utrecht, die de stad zouden uitgroeien tot een machtig regionaal centrum.

Vollenhove was gedurende de Middeleeuwen het bestuurlijk hart van het Oversticht: het uitgestrekte gebied waarover de bisschoppen van Utrecht als wereldlijk heer heersten, bestaande uit Overijssel, Drenthe en grote delen van Groningen. Vanuit het bisschoppelijke kasteel op de heuvel boven het stadje — waarvan de ruïne tot op de dag van vandaag staat — bestuurden de prelaten hun landelijke bezittingen. Dit kasteel, gebouwd in de dertiende eeuw en vergroot in de eeuwen erna, was het kloppend hart van de macht in het noorden van de Lage Landen. Rond dit kasteel groeide een bloeiende hofcultuur, en het was die cultuur die Vollenhove zijn ongeëvenaarde titel verdiende.

In de zeventiende eeuw vestigden zich in Vollenhove buitengewoon veel adellijke families en vermogende Hollandse regenten die er buitenplaatsen en havezaten bouwden. Nergens in Nederland — of misschien zelfs in Europa — staan zoveel havezaten per vierkante kilometer in een stedelijke omgeving bijeen als in Vollenhove. Zes havezaten binnen de stadsgrenzen, waaronder Toutenburg, de Oldenhof en de Schouwenburg, gaven de stad haar bijnaam: 'Stad der Paleizen'. Die aanduiding is geen overdrijving: de rijke architectuur, de brede lanen en de imposante tuinen en grachten geven Vollenhove nog altijd het karakter van een patricische residentiestad in een groene, waterrijke omgeving. Het stadhuis uit 1621 — een elegant renaissancegebouw dat prominent staat op de Kerkstraat — is een ander uithangbord van Vollenhoves historische allure.

Naast de havezaten bezit Vollenhove drie historische kerken: de Grote Kerk of Broerenkerk, de Rooms-Katholieke kerk en de Andreaskerk, elk met hun eigen religieuze en bouwkundige geschiedenis. De gemeente Steenwijkerland — waarbinnen Vollenhove na de gemeentelijke herindelingen viel — telt 282 rijksmonumenten, 192 gemeentelijke monumenten en drie beschermde stads- en dorpsgezichten. Vollenhove is er één van, naast Blokzijl en Giethoorn. Dit geeft aan hoe uitzonderlijk het ensemble van bebouwing, water en groen in Vollenhove is bewaard gebleven voor het nageslacht.

Het stadje ligt ook in een uitzonderlijk waterrijk landschap. De Linde en het Kadoelermeer zijn de directe buren van Vollenhove, en de historische haven — eigenlijk twee havens — herinnert aan de tijd dat de stad handeldreef via het Zuiderzeegebied. Na de Afsluitdijk (1932) verloor Vollenhove zijn directe verbinding met open water, maar de rust en het schilderachtige karakter bleven bewaard. Wandelaars en fietsers verkennen de regio via uitgebreide routenetwerken door het Nationaal Park Weerribben-Wieden, dat op steenworpafstand van de stad begint.

De begraafplaatsen van Vollenhove weerspiegelen de gelaagde en rijke geschiedenis van deze stad. Hier rusten bisschoppelijke ambtenaren, adellijke families, handelslieden en gewone burgers naast elkaar — stille getuigen van elf eeuwen Vollenhove. Wie de begraafplaatsen van Vollenhove bezoekt, betreedt een levend monument van de 'Stad der Paleizen', diep in het groene hart van Steenwijkerland en Overijssel.