Begraafplaatsen in Usselo

Usselo is een schilderachtig buurtschap in de gemeente Enschede, gelegen in de provincie Overijssel. De naam Usselo duikt al in 1188 op in historische bronnen, toen een boerderij genaamd Lambertink in het gebied werd vermeld. De vroegste bewoningsgeschiedenis van Usselo gaat echter veel verder terug dan dat: de omgeving rondom het dorp herbergt archeologische schatten die getuigen van menselijke aanwezigheid duizenden jaren geleden. Tot 1935 behoorde Usselo bij de gemeente Lonneker; vanaf 1 januari van dat jaar viel het samen met de rest van Lonneker onder de gemeente Enschede.

De wetenschappelijke wereld kent Usselo als de naamgever van een van de meest bijzondere geologische vondsten van de twintigste eeuw: de Laag van Usselo. In 1946 werd tijdens zandwinningswerkzaamheden in het voormalige Usselerveen — het gebied dat nu bekendstaat als het recreatiegebied Rutbeek — een donkere, humusrijke laag ontdekt die meer dan 13.000 jaar oud is. Deze laag, gevormd aan het einde van de laatste IJstijd, bevat vuurstenen werktuigen en stamt uit de periode dat de mens Twente voor het eerst bevolkte na het terugtrekken van de gletsjers. De Laag van Usselo is internationaal erkend als referentiepunt voor geologen en archeologen en heeft Usselo definitief op de wetenschappelijke kaart gezet.

Het landschappelijk erfgoed van Usselo is minstens zo indrukwekkend. De Usseler Es is de grootste krans-es van heel Europa, met een oppervlakte van circa 200 hectare. Deze karakteristieke halvemaanvormige akkerkamp getuigt van eeuwenlange agrarische activiteit en vormt een van de weinige locaties in de omgeving van Enschede die de prehistorische bewoning van de Brons- en IJzertijd, de Romeinse periode en de Tachtigjarige Oorlog tastbaar in het landschap zichtbaar maakt. De gemeente Enschede heeft er bewust voor gekozen de Laag van Usselo toegankelijk te maken voor het publiek via een belevingsplek bij Rutbeek, zodat iedereen dit unieke erfgoed kan ontdekken.

Bijzonder is ook het Usselerveen, een restant van het vroegere hoogveengebied dat als natuurreservaat wordt beheerd door Landschap Overijssel. Dit acht hectare grote gebied bestaat uit een oud heidelandschap omgeven door natte en droge heide met berken en vormt een zeldzame herinnering aan het uitgestrekte veenlandschap dat Twente vroeger kende. Nabij de markesteen Usselo-Buurse is dit stukje oernatuur bewaard gebleven als ecologisch juweel in een verder sterk verstedelijkt gebied. Voor wie de begraafplaatsen en de geschiedenis van Enschede wil verkennen, biedt Usselo met zijn combinatie van geologisch erfgoed, historisch landschap en stille natuur een verrassend rijke en meeslepende omgeving. De begraafplaatsen van Usselo en omgeving weerspiegelen de diepe historische wortels van dit buurtschap, van de vroegste bewoners die dertienduizend jaar geleden hun vuurstenen werktuigen achterlieten tot de generaties die het Twentse landschap vormgaven en hun sporen nalieten in het cultuurhistorische geheugen van Enschede en Overijssel.