Begraafplaatsen in Sluiskil

Sluiskil is een dorp in de gemeente Terneuzen, gelegen direct aan het Kanaal Gent-Terneuzen in de provincie Zeeland. Het is een industriedorp bij uitstek — een gemeenschap die haar bestaan, haar groei en haar karakter volledig dankt aan het kanaal dat Gent met de Noordzee verbindt. Van rustieke polder tot zwaar industrieel landschap: de geschiedenis van Sluiskil is een van de meest dramatische transformaties die een Zeeuws dorp heeft ondergaan.

Ontstaan rond het kanaal

Sluiskil bestond vóór de negentiende eeuw nauwelijks als nederzetting. Pas met de aanleg van het Kanaal Gent-Terneuzen in 1825 ontstond er een echte gemeenschap op deze plek. Het kanaal, waarvoor koning Willem I opdracht gaf, werd gegraven om Gent een directe verbinding met zee te geven. De eerste schepen voeren in 1827 door het kanaal. Bij de sluis die in Sluiskil werd aangelegd — de sas waarnaar het dorp zijn naam dankt — ontstond een nederzetting van kanaalwerkers, schippers en sluisknechten. Het kanaal trok mensen aan, en Sluiskil groeide langzaam uit van een handvol huizen tot een echt dorp.

Industrialisering in de twintigste eeuw

De echte transformatie van Sluiskil begon in het begin van de twintigste eeuw. In 1911 werd in Sluiskil de eerste cokesoven van Nederland in gebruik genomen, opgezet door een Belgisch-Frans consortium. De cokesproductie trok zware industrie aan: een kunstmestfabriek volgde, en in 1929 vestigde het bedrijf CNA — later omgedoopt tot Yara — zich in Sluiskil. Yara produceerde stikstofmeststoffen en groeide uit tot een van de grootste werkgevers in de regio. Het industriegebied langs het kanaal domineerde voortaan het dorpsleven: de schoorstenen, opslagtanks en pijpleidingen van de chemische industrie bepaalden het silhouet van Sluiskil.

Het dorp dat in het kanaal verdween

De meest ingrijpende episode in de recente geschiedenis van Sluiskil was de verbreding van het Kanaal Gent-Terneuzen in de jaren zestig van de twintigste eeuw. Om grotere zeeschepen door te laten, moest het kanaal aanzienlijk worden uitgebreid. De prijs die Sluiskil daarvoor betaalde was enorm: meer dan tweehonderd woningen, winkels, een kerk en een school moesten worden gesloopt om ruimte te maken voor de verbreding. Delen van het dorp Sluiskil en de complete gehuchten Vingerling en De Stuiver verdwenen letterlijk in het kanaal. Veel oud-bewoners zeggen nog altijd dat het hart van hun dorp in het water is gevallen. In 1968 werd de verbreding afgerond.

Begraafplaats en herinnering

De begraafplaats van Sluiskil bewaart de herinnering aan de generaties die dit industriedorp hebben opgebouwd en bewoond: van de eerste kanaalwerkers en sluiswachters uit de negentiende eeuw tot de fabrieksarbeiders van Yara en hun families in de twintigste en eenentwintigste eeuw. Sluiskil is een dorp dat zijn eigen verleden deels heeft zien wegspoelen in het kanaal, maar dat in zijn begraafplaats een blijvende verbinding onderhoudt met degenen die er woonden, werkten en leefden. In de bredere context van de gemeente Terneuzen is Sluiskil een unieke schakel in de industriele geschiedenis van de Kanaalzone en de provincie Zeeland.

• Gemeente: Terneuzen
• Provincie: Zeeland
• Ligging: direct aan het Kanaal Gent-Terneuzen
• Bijzonderheid: industriedorp, eerste cokesoven van Nederland (1911), verbreding kanaal sloopte centrum