Begraafplaatsen in Scherpenisse

Scherpenisse is een van de oudste dorpen op het eiland Tholen, behorend tot de gemeente Tholen in de provincie Zeeland. Het dorp geldt als het oudste van het eiland, een titel die het waard is om te dragen: al in 1206 wordt Scherpenisse samen met Poortvliet vermeld als een afzonderlijk eilandje. De naam is afgeleid van het Germaanse skarpa (scherp) en nasja (landtong) — een beschrijving van de geografische ligging op een scherpe, vooruitstekende landtong in de zee of rivier. Die naam typeert perfect hoe het dorp er in zijn vroegste vorm moet hebben uitgezien: een spits stukje grond, omgeven door water.

In de dertiende eeuw moet er al een gevestigde gemeenschap in Scherpenisse zijn geweest die een eigen geestelijke kon onderhouden. Dat is een aanwijzing voor een dorp met enige omvang en welvaart. Uit de plaatsnaam Scarpenissedam, vermeld in 1285, kan worden afgeleid dat het dorp is ontstaan bij een dam in een inbraakgeul van de Pluimpot — een kreek die het eilandje van de omringende wateren scheidde. Die dam was letterlijk de basis waarop het dorp groeide, een ingenieuze waterkering die het land beschermde en bewoonbaar maakte.

Kerk en religieus erfgoed

De kerk van Scherpenisse is vermoedelijk de oudste van het gehele eiland Tholen. Ze was gewijd aan de Heilige Maagd en behoorde in de middeleeuwen toe aan het kapittel van Oudmunster te Utrecht — een prestigieuze instelling die aangeeft dat de kerk van Scherpenisse ook kerkrechtelijk van belang was. De kerk heeft door de eeuwen heen veranderingen ondergaan, maar de middeleeuwse kern is grotendeels bewaard. Vóór 1 juli 1971 was Scherpenisse een zelfstandige gemeente, waartoe ook de buurtschappen Gorishoek en Westkerke behoorden; daarna werd het een kern binnen de gemeente Tholen.

Begraafplaats en archeologisch erfgoed

De Algemene Begraafplaats van Scherpenisse is een historisch waardevolle plek. Op het terrein bevindt zich een oorlogsgraf, aangelegd ter nagedachtenis aan slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Daarnaast is er in het dorp sprake van een terrein met sporen van middeleeuwse begraving en bewoning — een rijksmonument dat aantoont hoe lang de grond van Scherpenisse al bewoond is. Opgravingen en bodemonderzoek hebben materiaal opgeleverd dat de eeuwenlange continuïteit van menselijke aanwezigheid op deze plek bevestigt.

• Eerste vermelding: 1206, als afzonderlijk eilandje
• Oudste dorp van het eiland Tholen
• Naam afgeleid van Germaans voor 'scherpe landtong'
• Kerk gewijd aan de Heilige Maagd, behoorde tot kapittel Oudmunster
• Zelfstandige gemeente tot 1971, nu deel van Tholen
• Rijksmonument: terrein met middeleeuwse sporen van begraving

Scherpenisse is een dorp dat zijn leeftijd draagt als een ereteken. Het is de vroegste schakel in de lange keten van bewoning die uiteindelijk het eiland Tholen heeft gevormd. De begraafplaats en de middeleeuwse sporen in de bodem zijn stille getuigen van meer dan acht eeuwen menselijk leven op dit bijzondere stukje Zeeland.