Begraafplaatsen in Scheerwolde

Scheerwolde is een jong dorp in de gemeente Steenwijkerland, gelegen in de provincie Overijssel, op ongeveer halverwege tussen Steenwijk en Blokzijl. Het dorp is een bijzondere verschijning in het Nederlandse landschap: het werd pas in 1952 bewust aangelegd als nieuwe nederzetting in een van de diepe polders van de Kop van Overijssel, en toch draagt het een naam die al teruggaat tot de dertiende eeuw. Scheerwolde is daarmee een levend bewijs van hoe oud erfgoed en moderne planvorming in dit waterrijke deel van Overijssel kunnen samengaan.

De naam Scheerwolde verscheen voor het eerst in een document uit 1275 als 'Scaerwold(e)', wat zoiets betekent als 'bosrand' of 'grens van het woud'. In de vroege Middeleeuwen was Scheerwolde een zelfstandig schoutambt met een eigen schout, die tevens de naburige Steenwijkerwold bediende. Rond 1600 werd het schoutambt Scheerwolde opgeheven en samengevoegd met dat van Steenwijk — een bestuurlijke ingreep die de geleidelijke achteruitgang van de streek weerspiegelde. Want vanaf de zestiende eeuw werd het lage land van het Land van Vollenhove steeds ontoegankelijker door de grootschalige veenafgraving. Na de turfwinning bleef een verwoest, waterig landschap achter van diepe plassen en polders, nauwelijks geschikt voor bewoning of landbouw. Bewoners trokken weg of bleven in armoede achter.

Het herstel van Scheerwolde begon pas in de twintigste eeuw. Na de drooglegging van de diepe veenpolders — waaronder de Giethoornse polder, de Halfwegpolder, de Gelderingenpolder en de Wetering Oost- en Westpolder — ontstond de mogelijkheid om het gebied opnieuw in gebruik te nemen. In 1952 werden de plannen voor een nieuw dorp Scheerwolde goedgekeurd door de Provinciale Planologische Dienst van Overijssel. Het dorp werd ontworpen om 58 agrarische arbeidsgezinnen en 95 verzorgersgezinnen te huisvesten die nodig waren voor de 187 boerenbedrijven in de omliggende polders. Het was een doordacht plan van naoorlogse plattelandsontwikkeling, waarbij het nieuwe dorp functioneerde als dienstverlenend centrum voor een grootschalig landbouwgebied.

Het landschap rondom Scheerwolde wordt tot op de dag van vandaag gedomineerd door de gevolgen van de veenafgraving: diepe polders, brede sloten en waterpartijen wisselen af met de lage, vlakke graslanden van de melkveehouderij en de akkers van de akkerbouw. Historische gemalen — er zijn er vier in de omgeving gerestaureerd — herinneren aan de voortdurende strijd om het land droog te houden. In 2024 werd vijftien miljoen euro uitgetrokken voor waterkeringswerkzaamheden om de veiligheid van de polders rond Scheerwolde voor de toekomst te waarborgen.

Scheerwolde ligt op korte afstand van Nationaal Park Weerribben-Wieden, het grootste laagveenmoeras van Noordwest-Europa. De combinatie van open polderlandschap, historische gemalen en aangrenzende moerassen maakt de omgeving van Scheerwolde aantrekkelijk voor natuur- en erfgoedliefhebbers. De begraafplaats van Scheerwolde weerspiegelt de relatief jonge maar rijke geschiedenis van dit dorp, waar in de jaren vijftig opnieuw een gemeenschap werd opgebouwd op grond die eeuwenlang door het water was teruggevorderd — midden in het hart van Steenwijkerland.