Begraafplaatsen in Putte

Putte is een uniek grensdorp in de gemeente Woensdrecht in de provincie Noord-Brabant. Het dorp is gesplitst door de Belgisch-Nederlandse rijksgrens: het Nederlandse deel valt onder de gemeente Woensdrecht, terwijl het Belgische deel tot de provincie Antwerpen behoort. Deze bijzondere ligging heeft het karakter en de geschiedenis van Putte sterk bepaald, en heeft geleid tot een opmerkelijke concentratie van begraafplaatsen die nationaal en internationaal bekend is.

In het Nederlandse deel van Putte bevinden zich maar liefst drie joodse begraafplaatsen: de Frechie Stichting, Machsike Hadass en Shomre Hadass. Deze begraafplaatsen werden in het begin van de twintigste eeuw aangelegd door Joodse uitvaartverenigingen uit Antwerpen. De reden voor deze keuze was praktisch en juridisch van aard: in België konden geen eeuwigdurende concessies voor begraafplaatsen worden verkregen, terwijl Nederland deze wettelijke garantie wél bood. Vanaf 1910 kochten de Antwerpse gemeenschappen grond in Putte om hun overledenen er een eeuwige rustplaats te kunnen geven.

Het resultaat is indrukwekkend: de drie begraafplaatsen vormen tezamen een aaneengesloten straat die volledig volgebouwd is met grafstenen. Tienduizenden overledenen liggen er begraven. Vanuit een vliegtuig op tien kilometer hoogte zijn de begraafplaatsen nog steeds duidelijk zichtbaar, zo groot zijn ze. De Frechie Stichting en de Machsike Hadass begraafplaats zijn aangewezen als rijksmonument.

Naast de joodse begraafplaatsen kent Putte ook twee algemene begraafplaatsen: de Algemene Begraafplaats (oud) aan de Antwerpsestraat met 764 graven en 916 geregistreerde personen, en de Algemene Begraafplaats (nieuw) van circa 10.800 m² met 488 graven. De meest voorkomende familienamen zijn Van Beeck, Hendriks en Hoendervangers. In totaal beschikt Putte daarmee over 11 begraafplaatsen, wat het dorp tot een van de dichtstbevolkte begraafplaatsgemeenschappen van Nederland maakt.

De historische en culturele betekenis van Putte's begraafplaatsen trekt genealogen, historici en toeristen van heinde en ver. De joodse begraafplaatsen zijn toegankelijk en worden beheerd door de respectievelijke stichtingen. Voor een overzicht van alle begraafplaatsen in de regio, bekijk ook de pagina van de gemeente Woensdrecht en het provinciaal overzicht van Noord-Brabant.

Naast de bijzondere begraafplaatsen is Putte ook bekend om zijn grensligging en de daarmee samenhangende dubbelheid: twee landen, twee culturen, twee administratieve systemen — maar één dorp. Grensbewoners van Putte hebben van oudsher nauwe banden met zowel Nederland als België onderhouden, wat tot uiting komt in familiebanden, handel en gemeenschapsleven. De begraafplaatsen in Putte zijn daarmee niet alleen een religieuze en historische erfenis, maar ook een symbool van de verbinding tussen twee landen. Het is dan ook niet verwonderlijk dat genealogen en erfgoedonderzoekers uit heel Europa Putte regelmatig bezoeken om hun voorouders op te sporen.

Bronnen: Wikipedia – Joodse begraafplaatsen (Putte); Wikipedia – Putte (Woensdrecht); rijksmonumenten.nl; online-begraafplaatsen.nl.