Begraafplaatsen in Ouderkerk aan den IJssel

Ouderkerk aan den IJssel is een dorp in de gemeente Krimpenerwaard, gelegen in de provincie Zuid-Holland aan de Hollandsche IJssel. Het dorp dankt zijn naam aan zijn functie als moederkerk voor de omliggende dorpen langs de dijk: de oudere kerk in de regio, een middeleeuwse kerkstichting die over een groot grondgebied de zielzorg uitoefende. Voor de negentiende eeuw was de kerk van Ouderkerk aan den IJssel de enige begrafenisplek voor alle inwoners van de dijkdorpen in de omgeving, ook de overledenen uit het latere Krimpen aan den IJssel werden hier begraven.

Moederkerk voor de hele regio

De middeleeuwse kerk van Ouderkerk aan den IJssel bediende een uitgestrekt gebied. Tot het begin van de negentiende eeuw werden de doden uit de gehele streek hier begraven: in de kerk zelf voor de aanzienlijken, en op het kerkhof rondom de kerk voor de gewone bevolking. Dit veranderde door de Napoleontische wetgeving van 1827, die bepaalde dat gemeenten met meer dan duizend inwoners verplicht waren een eigen begraafplaats aan te leggen op ten minste 35 meter afstand van de bebouwde kom. Daarna stichtten de omliggende gemeenten hun eigen begraafplaatsen en verloor de kerk van Ouderkerk aan den IJssel haar centrale rol als regionaal begraafcentrum.

De bijzondere Oude Algemene Begraafplaats

De Oude Algemene Begraafplaats van Ouderkerk aan den IJssel was in gebruik van 1828 tot 1985, bijna twee eeuwen begrafenisgeschiedenis op een locatie. Opvallend is dat de begraafplaats buiten de dijk ligt, in het uiterwaardengebied langs de IJssel. In het rivierengebied van Nederland zijn nog slechts enkele voorbeelden van dergelijke buitendijkse begraafplaatsen bewaard gebleven, wat de Ouderkerkse begraafplaats tot een zeldzaamheid maakt.

Bijzonder is ook het gerestaureerde houten baarhuisje, daterend van circa 1850. In dit kleine gebouwtje werden overledenen opgebaard om te controleren of zij werkelijk dood waren en niet slechts in coma verkeerden, een praktijk die voortsproot uit de wijdverbreide angst voor levend begraven worden die aan het einde van de achttiende en het begin van de negentiende eeuw heerste. Pas na 36 uur zonder tekenen van leven mocht de begrafenis plaatsvinden. Het baarhuisje is een van de weinige bewaard gebleven exemplaren van dit type funeraire bouwkunde in Nederland.

De huidige begraafplaats

De huidige Algemene Begraafplaats van Ouderkerk aan den IJssel werd in 1928 aangelegd, circa 600 meter ten westen van de oude begraafplaats langs de IJsseldijk. Zij is vandaag de dag de actieve begraafplaats van de kern en vormt samen met de historische Oude Algemene Begraafplaats een bijzonder tweeluik van funeraire geschiedenis. Wie de begraafplaatsen van Krimpenerwaard bezoekt en naar Ouderkerk aan den IJssel gaat, vindt hier een uitzonderlijk goed bewaard stuk erfgoed van Zuid-Holland.

• Gemeente: Krimpenerwaard
• Provincie: Zuid-Holland
• Karakter: oud dijkdorp, vroegere moederkerk voor de gehele regio
• Bijzonderheid: buitendijkse Oude Algemene Begraafplaats (1828-1985) met gerestaureerd baarhuisje (ca. 1850), nieuwe begraafplaats langs IJsseldijk (1928)