Begraafplaatsen in Muiderberg

Muiderberg is een dorp in de gemeente Gooise Meren, provincie Noord-Holland. Het dorp ligt aan het Markermeer, direct ten oosten van Muiden, en telt ongeveer 1.500 inwoners. Ondanks zijn bescheiden omvang is Muiderberg internationaal vermaard om een van de meest bijzondere begraafplaatsen van Nederland: de eeuwenoude Hoogduits-Joodse begraafplaats, die al sinds 1642 in gebruik is en geldt als de grootste nog actieve joodse begraafplaats van ons land.

De Hoogduits-Joodse begraafplaats: 45.000 graven

De joodse begraafplaats in Muiderberg werd op 7 augustus 1642 officieel in gebruik genomen, na aankoop door de in 1639 in Amsterdam gestichte Joodse Gemeente van Hoogduitse joden — Asjkenazische joden afkomstig uit Duitsland, Polen en andere Midden-Europese landen. De reden voor de keuze van Muiderberg was de aanleg van de trekvaart naar Naarden, die gunstige bereikbaarheid bood en voldoende ruimte voor uitbreiding garandeerde.

De begraafplaats groeide in de loop der eeuwen gestaag: uitbreidingen vonden plaats rond 1660, 1738, 1780, 1859 en 1924 (het zogenaamde Kocherbos). Vandaag telt de begraafplaats circa 45.000 graven, wat haar maakt tot de grootste nog in gebruik zijnde joodse begraafplaats van Nederland. De eigenaar en beheerder is de Nederlands-Israëlitische Hoofdsynagoge (NIHS), de Joodse Gemeente Amsterdam. De begraafplaats is beschermd als rijksmonument.

De oudste grafstenen dateren uit het midden van de zeventiende eeuw en zijn vaak versierd met symbolische uitsnijdingen: handen van de Kohaniem (priesters), kruiken van de Levieten, kroontjes voor Thorageleerden, of grafische voorstellingen die de naam of het beroep van de overledene symboliseren. Vele zerken zijn opgesteld in het Hebreeuws en Jiddisch, soms aangevuld met Nederlands of Duits.

Tweede Wereldoorlog en herdenking

De Tweede Wereldoorlog liet diepe sporen na in de Joodse gemeenschap die Muiderberg zijn bijzondere identiteit gaf. Duizenden Amsterdamse joden die voor en tijdens de oorlog stierven, liggen hier begraven. Op de begraafplaats staat een oorlogsmonument ter herinnering aan de Joodse slachtoffers van de Holocaust, een plek van bezinning die elk jaar op 4 en 5 mei bezoekers trekt.

Muiderberg: dorp aan het Markermeer

Naast de joodse begraafplaats heeft Muiderberg ook een lutherse familiebegraafplaats en een algemene begraafplaats. Het dorp zelf is een rustig, bosachtig woongebied met een strandboulevard langs het Markermeer. Het nabijgelegen Muiderslot — het best bewaarde middeleeuwse kasteel van Nederland — trekt jaarlijks tienduizenden toeristen naar de regio.

• Gemeente: Gooise Meren
• Provincie: Noord-Holland
• Bijzonderheid: Hoogduits-Joodse begraafplaats (1642), circa 45.000 graven
• Eigenaar: Nederlands-Israëlitische Hoofdsynagoge (NIHS) — Joodse Gemeente Amsterdam
• Status: grootste nog actieve joodse begraafplaats van Nederland, rijksmonument
• Ligging: aan het Markermeer, nabij Muiden en het Muiderslot

De begraafplaatsen van Gooise Meren — en zeker de Joodse begraafplaats van Muiderberg — behoren tot de meest historisch waardevolle funeraire plaatsen van Noord-Holland. Een bezoek aan Muiderberg is een tocht door vier eeuwen Joods leven in Nederland, weerspiegeld in de stenen die de heuvels van dit stille dorp aan het Markermeer bedekken.