Begraafplaatsen in Mortsel

Mortsel is een gemeente in de Belgische provincie Antwerpen, volledig omsloten door de stad Antwerpen en grenzend aan Edegem, Kontich en Hove. Met ruim 25.000 inwoners op een oppervlakte van slechts 8 km² is Mortsel een van de dichtstbevolkte gemeenten van Vlaanderen. De ligging maakt Mortsel in de praktijk tot een stedelijke deelgemeente van de Antwerpse agglomeratie, maar Mortsel heeft met kracht haar zelfstandige status en identiteit bewaard.

Mortsel draagt een bijzonder pijnlijke herinnering aan de Tweede Wereldoorlog. Op 5 april 1943 trof een Amerikaanse luchtbombardering de gemeente met verwoestende precisie — of beter gezegd: met desastreuze onnauwkeurigheid. Het doel van de aanval, uitgevoerd door 83 bommenwerpers van de 1ste en 2de Bomb Divisions van de Amerikaanse 8ste Luchtmacht gestationeerd in Engeland, was de voormalige Minerva-autofabriek. Het verzet had gemeld dat het Duitse bedrijf Erla er Messerschmitt Bf 109 jachtvliegtuigen van de Luftwaffe herstelde — het zogenaamde Erlawerk.

Het bombardement liep dramatisch mis. De meeste bommen misten hun doel en vielen op de dichtbevolkte woonwijken rondom de fabriek. De uitkomst was verpletterd: 936 mensen vonden de dood, onder wie 209 kinderen. 1.342 inwoners raakten gewond en 1.259 woningen werden zwaar beschadigd. Dit maakt het bombardement op Mortsel tot het dodelijkste bombardement op de Benelux-landen tijdens de hele Tweede Wereldoorlog. Dertien Amerikaanse vliegeniers keerden niet terug; bij de luchtgevechten kwamen ook een Britse Spitfire-piloot en een Duitse Focke-Wulf-piloot om.

De Belgische overheid zweeg na de oorlog lang over de ramp van 5 april — de pijnlijke realiteit dat bondgenoten zo'n verwoestende fout maakten, paste niet in het heroïsche bevrijdingsverhaal. Pas decennia later, mede door het baanbrekende werk van historicus Pieter Serrien, kregen de 936 slachtoffers de erkenning die hen toekwam. Een monument en de website 5april1943.be herdenken elk slachtoffer bij naam. Elk jaar op 5 april vindt in Mortsel een plechtige herdenking plaats.

Buiten deze oorlogsgeschiedenis is Mortsel ook bekend als de vroegere thuisbasis van Gevaert, de fotografiefabriek die uitgroeide tot een van de grootste fotofilmproducenten ter wereld en later fusioneerde met het Belgische Agfa om Agfa-Gevaert te vormen. Het industriële erfgoed van Mortsel is nauw verweven met de fotografie-industrie die hier generaties werkgelegenheid bood.

De begraafplaatsen van Mortsel omvatten onder meer de graven van de slachtoffers van het bombardement van 1943. Ze zijn heilige grond voor de gemeente en een plek waar de herinnering aan de civiele slachtoffers van de oorlog levend wordt gehouden. Een bezoek aan Mortsel is een bezoek aan een gemeente die haar trauma heeft omgezet in een krachtige daad van herinnering en verzoening.

Raadpleeg de pagina van gemeente Mortsel voor alle begraafplaatsen ter plaatse, of blader door het aanbod in de provincie Antwerpen.