Begraafplaatsen in Merksplas

Merksplas is een zelfstandige gemeente in de provincie Antwerpen, gelegen in de Noorderkempen nabij de Nederlandse grens. De gemeente telt circa 9.500 inwoners en is wereldwijd bekend door de Kolonie van Merksplas, een historisch weldadigheidskamp dat in 2021 door UNESCO op de Werelderfgoedlijst werd geplaatst. Merksplas is dus een eigen gemeente en geen deel van Beerse.

De Kolonie van Merksplas werd opgericht op 4 juli 1824, tijdens de periode van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden. In het begin van de negentiende eeuw werden zeven landbouwkolonies opgericht in Nederland en België als een vooruitstrevend sociaal experiment: arme stedelingen konden in de kolonie een nieuw leven opbouwen in de natuur. In totaal werden zeven van dergelijke kolonies gesticht, waarvan er vier in 2021 de felbegeerde UNESCO-status verwierven.

De kolonie en haar bijzondere begraafplaats

De kolonie had een eigen begrafenisbeleid en een eigen begraafplaats, die drie percelen beslaat. In totaal zijn er meer dan 6.000 personen begraven op deze bijzondere begraafplaats. Veel graven zijn gemarkeerd met witte kruisen die enkel een nummer dragen, zonder naam — een stille getuige van de anonimiteit waartoe veel kolonisten werden gedwongen. In 2011 werd de begraafplaats heropend na een uitgebreid renovatieproject en grondig gedocumenteerd.

De landlopersbegraafplaats van Merksplas is een uniek historisch document dat het verhaal vertelt van de duizenden mannen en vrouwen die hun leven doorbrachten in de kolonie. Onderzoekers en erfgoedliefhebbers komen van heinde en verre om deze bijzondere plek te bezoeken.

UNESCO Werelderfgoed (2021)

Op 25 juli 2021 ontving de Kolonie van Merksplas, samen met de Kolonie van Wortel en twee Nederlandse kolonies, de status van UNESCO Werelderfgoed. Dit erkent de universele waarde van het koloniaal landschap als uniek historisch en cultureel erfgoed. De erkenning heeft Merksplas extra op de toeristische kaart gezet.

• Gemeente: Merksplas, provincie Antwerpen (eigen gemeente!)
• Kolonie opgericht: 4 juli 1824
• UNESCO Werelderfgoed: 25 juli 2021
• Meer dan 6.000 begraven op de koloniebegraafplaats
• Begraafplaats heropend na renovatie: 2011

Toerisme en erfgoed

De gemeente Merksplas investeerde de afgelopen jaren sterk in de ontsluiting van het koloniedomein voor bezoekers. De gebouwen werden gerestaureerd en kregen nieuwe functies: een bezoekerscentrum, een brasserie, evenementenzalen en zelfs een hotel. De begraafplaats van de kolonie maakt deel uit van een groter toeristische aanbod dat de rijke, soms schrijnende geschiedenis van de kolonie verbeeldt.