Begraafplaatsen in Mariakerke

Mariakerke is een deelgemeente van Gent in de provincie Oost-Vlaanderen. De wijk ligt ten westen van het stadscentrum van Gent, aan de oever van het Kanaal Gent-Brugge en aan de westelijke stadsrand. Mariakerke werd in 1977 bij de grote Belgische gemeentefusie bij Gent gevoegd, maar had daarvoor een lange geschiedenis als zelfstandige parochiegemeente. De naam verwijst naar de Onze-Lieve-Vrouw Geboortekerk die het hart van de parochie vormt en die de religieuze identiteit van de wijk door de eeuwen heen heeft bepaald.

Het kerkhof van Mariakerke is een van de meest historisch en religieus beladen begraafplaatsen van de stad Gent. De begraafplaats ontstond in de tweede helft van de negentiende eeuw als exclusieve begraafplaats voor de Gentse katholieke gemeenschap — dit in een periode van scherpe politiek-religieuze tegenstelling in België tussen de liberale en katholieke zuil. Vanaf 1873 kozen overtuigde katholieken bewust voor het kerkhof van Mariakerke als alternatief voor de meer neutraal beheerde gemeentelijke begraafplaatsen. Het kerkhof lag ten zuiden van de Onze-Lieve-Vrouw Geboortekerk en was uitsluitend bestemd als laatste rustplaats voor de toenmalige klerikale elite: bisschoppen, leden van het Sint-Baafskapittel, kloostergeestelijken en andere voorname katholieke personen.

Het architecturale hoogtepunt van het kerkhof van Mariakerke is de neogotische kerkhofgalerij, gebouwd in 1876 naar ontwerp van de beroemde architect Jean de Bethune. De Bethune was een van de meest invloedrijke neogotische architecten van zijn generatie en werkte nauw samen met de Belgische katholieke elites. Zijn galerij in Mariakerke is een erkend beschermd monument en geldt als een van de meest elegante voorbeelden van religieuze funeraire architectuur in Gent. De galerij bood ruimte aan de meest prominente overledenen en geeft het kerkhof een bijzondere grandeur die de geloofsovertuiging en maatschappelijke positie van de begraven gemeenschap tastbaar maakt.

De Westerbegraafplaats, gelegen in Mariakerke aan de Ottergemsesteenweg, is de grootste actieve begraafplaats van Gent en eveneens een belangrijk erfgoedobject. In tegenstelling tot het oude kerkhof bij de kerk is de Westerbegraafplaats een gemeentelijk beheerde, levensbeschouwelijk pluralistische begraafplaats die alle Gentse gezindten bedient. Hier liggen naast christelijke zerken ook joodse graven, niet-confessionele perken en graven van mensen van allerlei origine — een spiegel van het diverse, kosmopolitische Gent van de twintigste en eenentwintigste eeuw.

De begraafplaatsen van Mariakerke vertellen daarmee een tweeledig verhaal: enerzijds de verheven religieuze klerikale gemeenschap van de negentiende eeuw die haar identiteit in steen vastlegde onder de gotische bogen van de Bethune-galerij, anderzijds de open, pluralistische Gentse samenleving die op de Westerbegraafplaats haar laatste rustplaats vindt. Mariakerke, als westelijke poortwijk van Gent, bewaart in haar begraafplaatsen het geheugen van de stad in al haar gelaagdheid, in Oost-Vlaanderen.