Begraafplaatsen in Maldegem

Maldegem is een gemeente in de provincie Oost-Vlaanderen, gelegen in het noorden van de provincie in het hart van het Meetjesland. De gemeente telt ruim 24.000 inwoners en omvat naast het centrum Maldegem ook de deelgemeenten Adegem, Donk, Kleit, Middelburg en Westrem. Maldegem is een zelfstandige gemeente met een eigen rijk verleden — al heeft het historisch altijd in de schaduw gestaan van de nabijgelegen regionale hoofdstad Eeklo. De naam Maldegem is eeuwenoud en verwijst vermoedelijk naar een vroegmiddeleeuws leengoed of persoonsnaam verbonden aan een nederzetting in het Meetjeslandse polderlandschap.

Het grondgebied van Maldegem is vanouds agrarisch van karakter, met uitgestrekte polders, weilanden en kleine bosgebieden die kenmerkend zijn voor het Meetjesland. De gemeente heeft een lange landbouwtraditie en was in de negentiende en vroeg-twintigste eeuw een centrum van de vlasnijverheid die het noorden van Oost-Vlaanderen economisch groot maakte. Tijdens de Eerste Wereldoorlog had Maldegem te lijden onder de bezetting, maar het was de Tweede Wereldoorlog die de gemeente voor altijd in de internationale geschiedenisboeken zou schrijven — dankzij de aanwezigheid van een van de indrukwekkendste oorlogsbegraafplaatsen van België op het grondgebied van deelgemeente Adegem.

De Adegem Canadian War Cemetery, gelegen langs de N9 van Adegem naar Eeklo, is een Brits militaire begraafplaats die wordt onderhouden door de Commonwealth War Graves Commission. De begraafplaats herbergt 1.119 Commonwealth-slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog, van wie 10 ongeïdentificeerd zijn. Naast de Commonwealth-gevallenen liggen hier ook 33 Poolse soldaten en 2 Franse gesneuvelden begraven. De nationale verdeling onder de Commonwealth-slachtoffers toont de omvang van de Canadese inspanning: 838 Canadezen, 234 Britten, 2 Australiërs en 2 Nieuw-Zeelanders. Deze begraafplaats dankt haar bestaan aan de bevrijdingsoperaties van de 3e Canadese Divisie en de 4e Canadese Pantserdivisie die in oktober en november 1944 de zuidoever van de Schelde-monding bevrijdden van de Duitse bezetting.

Een bijzondere eigenaardigheid van de Poolse graven op de Adegem Canadian War Cemetery is dat de grafstenen twee namen dragen: de echte naam van de soldaat én de valse naam waaronder hij diende. Poolse soldaten namen een schuilnaam aan om hun thuisgebleven familieleden te beschermen tegen vergeldingsacties door de bezetter in Polen als zij gesneuveld of gevangen genomen werden. Elk jaar op de tweede zondag van september vindt een indrukwekkende Canadees-Poolse herdenkingsceremonie plaats aan de begraafplaats, waarbij officiële delegaties, veteranengemeenschappen en scholieren de gevallenen eren.

Naast de internationale oorlogsbegraafplaats heeft Maldegem ook gewone gemeentelijke begraafplaatsen in haar deelgemeenten, waar generaties Maldegemse families worden bijgezet. De gemeentelijke begraafplaats van Maldegem zelf bezit ook oorlogsgraven die worden onderhouden door de Commonwealth War Graves Commission. De begraafplaatsen van Maldegem zijn daarmee een spiegel van de dubbele erfenis van deze gemeente: het vreedzame Meetjeslandse plattelandsleven en de onuitwisbare littekens die de Tweede Wereldoorlog heeft nagelaten in het weefsel van deze gemeenschap in Oost-Vlaanderen.