Begraafplaatsen in Maartensdijk

Maartensdijk is een dorp in de gemeente De Bilt, gelegen in de provincie Utrecht, in het groene hart van het Utrechtse veenweidegebied tussen het Gooi en de Utrechtse Vecht. Het dorp bezit een uitgesproken landelijk karakter dat, anders dan veel omliggende plaatsen, opvallend goed bewaard is gebleven. Langs de Dorpsweg staan nog talloze oude boerderijen die getuigen van het agrarische verleden van deze streek, en rondom het dorp liggen fraaie landgoederen die het karakter van een oud ontginningslandschap ongeschonden hebben gehouden.

De naam Maartensdijk verwijst naar een dijk die eeuwen geleden werd aangelegd en vernoemd naar de heilige Martinus van Tours, de patroonheilige van de plaatselijke kerk. Tot 1812 droeg het dorp echter een heel andere naam: Oostveen, naar het uitgestrekte veengebied dat hier lag — 'het Oostveen', het oostelijk veenmoeras dat zich uitstrekte tussen de hogere zandgronden van het Gooi en de oevers van de Vecht. De ontginning van dit moeras begon na het jaar 1085, en werd in een stroomversnelling gebracht nadat bisschop Godebald van Utrecht in 1122 de Kromme Rijn afdamde. Hij verleende ontginningscontracten aan boeren die bereid waren dit drassige, vrijwel onbewoonbare land te draineren en geschikt te maken voor de landbouw — een titanenwerk dat de basis legde voor het dorpsleven dat sindsdien in Maartensdijk zijn gang ging.

In de negentiende eeuw verkreeg Maartensdijk een grote strategische betekenis als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie — het verdedigingsstelsel waarmee Nederland zijn grondgebied beschermde door het polderland gecontroleerd onder water te zetten. Op het vroegere grondgebied van de gemeente Maartensdijk werden niet minder dan zes forten aangelegd: Fort De Bilt, Fort Voordorp, Fort Blauwkapel, Fort Ruigenhoek, Fort De Gagel en Fort De Klop. Deze forten maakten deel uit van de aaneengesloten keten van verdedigingswerken die de toegang tot het Hollandse kerngebied moest versperren voor een vijandelijk leger. Vandaag de dag zijn verschillende van deze forten toegankelijk voor publiek en gelden zij, samen met de rest van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, als UNESCO Werelderfgoed.

In 2001 werd de gemeente Maartensdijk samengevoegd met de gemeente De Bilt. De nieuwe gemeente De Bilt omvat sindsdien naast De Bilt en Bilthoven ook de voormalige Maartensdijkse kernen: Maartensdijk zelf, Westbroek, Hollandsche Rading en Groenekan. Elk van deze kleine dorpen en buurtschappen heeft zijn eigen karakter en zijn eigen plekje in het veenweidelandschap ten noorden van Utrecht, maar samen vormen zij een gemeente met een uitgesproken historische rijkdom en een groen, landelijk profiel dat sterk contrasteert met de stedelijke drukte van Utrecht, dat op slechts een kwartiertje rijden ligt.

Het landschap rondom Maartensdijk is een geliefde bestemming voor wandelaars en fietsers: het brede polder- en veenweidelandschap met zijn sloten, hooilanden en vogels biedt een rust die steeds zeldzamer wordt in de drukke Randstad. De nabijheid van het Loosdrechtse Plassen en de Utrechtse Heuvelrug maakt Maartensdijk tot een uitstekend vertrekpunt voor een dag vol natuur en cultuurhistorie.

De begraafplaatsen van Maartensdijk zijn stille getuigen van de lange bewoningsgeschiedenis van dit veendorp: van de eerste ontginners die het Oostveen temden tot de moderne bewoners die de rust van dit bijzondere landschap opzochten. Wie de begraafplaatsen van De Bilt en haar dorpen bezoekt, loopt door het geheugen van een gemeenschap die al duizend jaar haar lot verbindt met het land en het water van de provincie Utrecht.