Begraafplaatsen in Leiden

Leiden is een van de meest historisch rijke steden van Nederland, hoofdstad van de gemeente Leiden en een van de belangrijkste culturele centra van de provincie Zuid-Holland. De stad telt circa 125.000 inwoners en ligt op het kruispunt van de Oude en Nieuwe Rijn, omgeven door een krans van grachten die het historische stadscentrum omlijsten. Leiden is een universiteitsstad die al bijna vijf eeuwen lang toonaangevend is in wetenschap, cultuur en geschiedenis — en heeft het bewijs geleverd dat zelfs de kleinste steden wereldhistorische betekenis kunnen hebben.

Oudste universiteit van Nederland: het geschenk van Willem van Oranje

Op 8 februari 1575 werd de Universiteit Leiden opgericht in de Pieterskerk — de eerste en oudste universiteit van Nederland. De oprichting was een direct geschenk van Willem van Oranje aan de stad, als beloning voor de moed en trouw die de Leidenaren hadden getoond tijdens het beroemde Beleg van Leiden in 1574. De Spaanse troepen hadden de stad maandenlang ingesloten en de bevolking uitgehongerd, maar Leiden capituleerde niet. Op 3 oktober 1574 werden de dijken doorgestoken, het water stroomde het land in en de Geuzen-waterschepen konden de stad bereiken om voedsel te brengen en de Spanjaarden te verdrijven. Sindsdien viert Leiden elk jaar op 3 oktober het Leidens Ontzet met hutspot en haring — een feest dat de stad elk jaar opnieuw samenbindt.

Rembrandt van Rijn: Leidens beroemdste zoon

Leiden is de geboorteplaats van Rembrandt Harmenszoon van Rijn, geboren op 15 juli 1606 aan de Weddesteeg. De zoon van een molenaar groeide op in Leiden, studeerde aan de Universiteit Leiden (inschreven in 1620, maar verliet de studie voor de schilderkunst) en leerde zijn vak bij meester Pieter Lastman. Leiden had in de zeventiende eeuw een bloeiende schilderschool — de Leidse fijnschilders — met namen als Jan Steen, Gerard Dou en Jan van Goyen. Rembrandt vertrok later naar Amsterdam, maar zijn Leidse roots zijn tot op de dag van vandaag tastbaar in de stad: de Rembrandtroute verbindt de plekken waar de schilder zijn jeugd doorbracht.

De Pilgrim Fathers: van Leiden naar Amerika

Van 1609 tot 1620 was Leiden de thuisbasis van een groep Engelse vluchtelingen die wegens geloofsvervolging uit hun vaderland waren gevlucht: de Pilgrim Fathers. Zij woonden in wevershuisjes in de buurt van de huidige Kloksteeg, achter de Pieterskerk. Hun spiritueel leider John Robinson werd in 1625 begraven in de Pieterskerk zelf. In 1620 scheepten de Pilgrim Fathers in op de Mayflower en zeilden naar Noord-Amerika, waar zij de kolonie Plymouth stichtten — een van de grondvesten van wat later de Verenigde Staten zou worden. De invloed van Leiden op de Amerikaanse geschiedenis is daarmee groter dan menigeen vermoedt.

De begraafplaatsen van Leiden: eeuwenoude rustplaatsen

Leiden heeft een rijke en gelaagde begraafgeschiedenis. Al in 1339 werd het Pieterskerkhof uitgebreid, en rond 1400 moesten huizen worden gesloopt om meer ruimte te bieden aan het kerkhof. Na de invoering van de wet op de begraafplaatsen in 1829 werden vijf nieuwe begraafplaatsen aangelegd op de voormalige stadsbolwerken — de aarden wallen die Leiden had beschermd tijdens het beleg van 1574. Deze unieke situering geeft de Leidse begraafplaatsen een historische diepte die in Nederland nergens anders wordt geëvenaard: de verdedigers van de stad rusten op dezelfde grond waarop zij ooit vochten. Naast de Pieterskerk werden ook in kloosters, hofjes en andere kerken begravenen in de grond gelegd.

De Hortus Botanicus en wetenschappelijke erfenis

De Universiteit Leiden stichtte in 1590 de Hortus Botanicus Leiden — een van de oudste botanische tuinen ter wereld. Hier werden voor het eerst tulpen in Nederland gekweekt, afkomstig uit het Osmaanse Rijk. De Hortus is vandaag de dag nog steeds toegankelijk en huisvest zeldzame planten waaronder een 400 jaar oude Japanse honingboom. Deze wetenschappelijke erfenis weerspiegelt de geest van de Universiteit: nieuwsgierig, internationaal en baanbrekend.

Begraafplaatsen van Leiden

De begraafplaatsen van Leiden zijn een directe spiegel van de grandeur en de tragiek van deze historische stad. Van het Pieterskerkhof — oudste begraafplaats bij de Pieterskerk — tot de negentiende-eeuwse bolwerkbegraafplaatsen en de speciale joodse begraafplaats: elke rustplaats heeft een verhaal te vertellen over de rijke culturele en religieuze gelaagdheid van Leiden. Rembrandt-tijdgenoten, Pilgrim Fathers-figuren, universiteitsgeleerden en gewone Leidse burgers liggen hier begraven — bijeen in de stad die vijf eeuwen lang de grenzen van kennis verlegde en nu voortleeft als een monument van de menselijke geest in het hart van Zuid-Holland.

• Gemeente: Leiden
• Provincie: Zuid-Holland
• Karakter: grote historische universiteitsstad met nationale en internationale historische betekenis
• Bijzonderheid: oudste universiteit NL (1575), geboorteplaats Rembrandt (1606), thuis Pilgrim Fathers (1609–1620), Leidens Ontzet 1574, begraafplaatsen op historische stadsbolwerken, Hortus Botanicus 1590