Begraafplaatsen in Koewacht

Koewacht is een grensdorp in de gemeente Terneuzen, gelegen in Zeeuws-Vlaanderen, in de provincie Zeeland. Het dorp is bijzonder omdat het letterlijk over twee landen is verdeeld: het grootste deel behoort tot de Nederlandse gemeente Terneuzen, maar een deel valt onder de Belgische gemeenten Moerbeke en Stekene. Koewacht is daarmee een van de weinige echte gedeelde grensdorpen — een gemeenschap die Nederland en Vlaanderen gemeenschappelijk hebben.

Militaire oorsprong: Fort Masereel

De wortels van Koewacht liggen in de militaire geschiedenis van de Tachtigjarige Oorlog. Het dorp is voortgekomen uit Fort Masereel, een versterking die deel uitmaakte van de uitgebreide linie van forten en linies die in dit grensgebied werden aangelegd. In en om Koewacht werden destijds meer dan twintig forten gebouwd, waarvan er zeven nog altijd zichtbare resten hebben. Fort Masereel was aanvankelijk bezet door Franse huurlingen — wat verklaart waarom er nog steeds Franse woorden in het lokale dialect van Koewacht slijten. Het fort groeide geleidelijk uit tot een bewoonde kern, die uiteindelijk uitgroeide tot het huidige dorp Koewacht.

De grens als scheiding en verbinding

Koewacht functioneerde eeuwenlang als grenspost tussen de Nederlandse en de Spaanse — later Belgische — gebieden. De Tachtigjarige Oorlog maakte van dit gebied een frontlinie: de grens tussen de vrije Noordelijke Nederlanden en de Spaans gecontroleerde Zuidelijke Nederlanden liep dwars door het dorp en de omgeving. Na de Belgische afscheiding van het Koninkrijk der Nederlanden in 1830 werd Koewacht officieel gesplitst in een Belgisch en een Nederlands deel — een splitsing die tot op de dag van vandaag de identiteit van het dorp bepaalt. De inwoners van Koewacht leven met twee nationale identiteiten, twee gemeentelijke besturen en twee landen om de hoek, maar vormen desondanks een hechte gemeenschap.

Kerk en begraafplaats

De kerk van Sint Philippus en Jacobus staat op de plek waar vroeger het fort lag — een treffend symbool van de overgang van militaire naar religieuze functie. De oudste delen van de kerktoren dateren uit de achttiende eeuw. De rooms-katholieke begraafplaats van Koewacht herbergt een bijzonder monument: een gedenkteken voor acht inwoners van Koewacht die het leven verloren door oorlogshandelingen. Vier van hen kwamen om op 24 februari 1945, toen een V2-raket die bedoeld was voor Antwerpen per ongeluk explodeerde in de omgeving. Zij zijn begraven in een gezamenlijk graf op de r.k. begraafplaats van Koewacht — een stille maar indringende herinnering aan de prijs die grensbewoners in oorlogstijd betaalden.

Koewacht in Zeeuws-Vlaanderen

Tegenwoordig is Koewacht een rustig grensdorp in het groene, heuvelachtige landschap van Oost-Zeeuws-Vlaanderen. Het dorp heeft een eigen karakter dat duidelijk verschilt van de typische Zeeuwse polderkernen: de glooiende zandgronden, de bossen en de Belgische invloed geven Koewacht een sfeer die meer aan Vlaanderen doet denken dan aan de Zeeuwse delta. De begraafplaatsen van Koewacht zijn een spiegel van die grensidentiteit: hier liggen Nederlanders en Vlamingen naast elkaar, verenigd door de gemeenschap die nooit een grens liet bepalen wie er bij hoorde. In het bredere verband van de gemeente Terneuzen en de provincie Zeeland is Koewacht een uniek dorp dat zijn grenspositie draagt als een ereteken.

• Gemeente: Terneuzen
• Provincie: Zeeland
• Gedeeld grensdorp: deels in Nederland, deels in Belgisch Moerbeke en Stekene
• Oorsprong: Fort Masereel (Tachtigjarige Oorlog)
• R.K. begraafplaats: monument voor 8 oorlogsslachtoffers, waaronder 4 door V2-raket (1945)