Begraafplaatsen in Bergen op Zoom

Bergen op Zoom is een historische vestingstad in het westen van de provincie Noord-Brabant en vormt de bestuurlijke kern van de gelijknamige gemeente Bergen op Zoom. De stad telt 5 begraafplaatsen en heeft een uitzonderlijk rijk funerair erfgoed dat zijn oorsprong vindt in de middeleeuwen.

Bergen op Zoom ontving stadsrechten waarschijnlijk in 1212 en groeide uit tot een belangrijke handelstad met twee jaarmarkten die kooplieden van heinde en verre trokken. In 1533 verleende keizer Karel V de stad de titel van Markiezaat, het eerste in zijn soort in de Nederlanden. De titels heer en markies van Bergen op Zoom gingen samen met uitgebreide rechten over een gebied dat het huidige Bergen op Zoom, Woensdrecht, delen van Moerdijk en een gebied ten oosten van Roosendaal omvatte. Het Markiezenhof, een laat-middeleeuws stadspaleis, herinnert nog steeds aan deze glorierijke periode.

De R.K. Begraafplaats Mastendreef is de oudste en meest historisch significante begraafplaats van Bergen op Zoom. Het oudste gedeelte dateert uit het tweede kwart van de negentiende eeuw en wordt omgeven door een beukenheg. In 1856 werd een bomenpad aangelegd met aan het einde een Calvarieberg met pastoorsgraven. Eén van de oudst bewaarde grafstenen dateert uit 1837. De Rijksdienst voor de Monumentenzorg heeft vijf grafstombes, een grafzerk, een grafmonument en een grafkapel aangewezen als Rijksmonument, wat de nationale cultuurhistorische betekenis van de begraafplaats onderstreept.

De Joodse Begraafplaats van Bergen op Zoom heeft eveneens een bijzondere geschiedenis. Al in de Middeleeuwen kende Bergen op Zoom Joodse inwoners, maar zij werden, zoals in veel steden, verdreven. Pas in het begin van de achttiende eeuw vestigden zich opnieuw Joden in de stad. Vanaf 1783 werd grond gepacht voor een eigen begraafplaats. In 1836 werd een sloot aangelegd om de toegang te bemoeilijken — een tragische maatregel die getuigt van de discriminatie die Joodse gemeenschappen kenden.

Bergen op Zoom herbergt ook een Oorlogsbegraafplaats van het Gemenebest aan de Ruytershoveweg. De overwegend Britse gesneuvelden die hier begraven liggen, kwamen om tijdens de gevechten rondom de Schelde in het najaar van 1944, bij de bevrijding van het zuidwesten van Nederland. Deze begraafplaats is een stille maar indrukwekkende herinnering aan de bevrijdingsstrijd en vormt een jaarlijks bedevaartsoord voor nabestaanden en veteranen uit het Verenigd Koninkrijk.

Naast de rooms-katholieke en joodse tradities telt Bergen op Zoom ook een Protestantse Begraafplaats, die de religieuze verscheidenheid van de stad door de eeuwen weerspiegelt. Samen vormen deze vijf begraafplaatsen een rijk funerair landschap dat de gehele bevolkingsgeschiedenis van Bergen op Zoom omvat. Zie ook het overzicht voor de gemeente Bergen op Zoom en alle begraafplaatsen in Noord-Brabant.