Begraafplaatsen in Amay

Amay is een Waalse stad en gemeente in de provincie Luik, gelegen aan de oevers van de Maas, op circa 20 kilometer ten zuidwesten van de stad Luik in het arrondissement Hoei (Huy). De gemeente telt ruim 13.000 inwoners en bestaat naast de hoofdplaats Amay uit de deelgemeenten Ampsin, Flône, Jehay en Ombret. Amay is een van de oudste bewoonde plaatsen van de Maasvallei en draagt in haar bodem en in haar collegiale kerk een van de meest uitzonderlijke vroegmiddeleeuwse vondsten van heel Europa: een Merovingische sarcofaag uit de zevende eeuw, het enige exemplaar met menselijke afbeelding dat ooit in de Merovingische wereld werd gevonden.

Romeinse en vroegmiddeleeuwse oorsprong

De bewoningsgeschiedenis van Amay gaat terug tot minstens de Romeinse tijd. De Romeinse weg van Tongeren naar Aarlen stak de Maas over bij Amay, op een doorwaadbare plek die later door een brug werd vervangen. De Romeinse nederzetting die hier in de eerste eeuw na Christus ontstond, groeide verder in de tweede en derde eeuw en liet sporen na in de bodem van de hedendaagse stad. Na het einde van het Westroomse Rijk werd de Maasvallei een kerngebied van het Frankische koninkrijk, en Amay speelde daarin een opmerkelijke rol.

In de zevende eeuw vestigde een aristocratische dame genaamd Chrodoara — ook bekend als de heilige Oda van Amay — een kloostergemeenschap op de plek van het huidige Amay. Chrodoara was een adellijke vrouw uit de kringen van de Merovingische koning Dagobert I. Zij stichtte een vrouwenklooster en werd na haar dood heilig verklaard. In de elfde eeuw vestigden seculiere kanunniken zich bij het heiligdom en bouwden een Romaanse collegiale kerk die tot op heden het historische hart van Amay vormt: de Kapittelkerk van Saint-Georges et Sainte-Ode.

De Merovingische sarcofaag van Chrodoara: uniek in Europa

Op 22 januari 1977 werd bij opgravingen onder het koor van de collegiale kerk een sensationele vondst gedaan: de Merovingische sarcofaag van de heilige Chrodoara, drie meter onder de vloer van de kerk. Dit is de enige bekende sarcofaag met menselijke afbeelding uit de Merovingische periode in Europa — een absolute unicum in de vroegmiddeleeuwse archeologie. De sarcofaag, vervaardigd van kalksteen uit de streek van Saint-Dizier, is versierd met vlechtmotieven, plantaardige ornamenten en de afbeelding van Chrodoara zelf, gekleed in een lang gewaad en met een herdersstaf in de hand. De stijl is verwant aan de sarcofagen in het hypogeum van de regio Poitiers, eveneens zevende-eeuws.

De sarcofaag is in situ bewaard gebleven: door een glazen opening in de vloer van de kerk kunnen bezoekers de sarcofaag zien liggen op de plek waar ze in 977 werd gevonden. De reliekschrijn van de heilige Oda, een meesterwerk van de Maaslandse goudsmeedkunst uit de dertiende eeuw, wordt in hetzelfde kerkgebouw bewaard. Samen vormen de sarcofaag en de reliekschrijn een unieke combinatie van vroegmiddeleeuwse en middeleeuwse religieuze kunst die Amay tot een van de meest bijzondere erfgoedsites van de Maasvallei maakt.

Jehay-Bodegnée: het kasteel en de regio

De deelgemeente Jehay, onderdeel van Amay, is bekend om het Château de Jehay, een indrukwekkend Renaissance-kasteel omgeven door water, gebouwd in de zestiende en zeventiende eeuw in het karakteristieke Maaslandse geblokte patroon van wit kalksteeen en zwart blauwhardsteeen. Het kasteel en zijn omliggende park zijn toegankelijk voor het publiek en vormen een van de toeristische attracties van de Luikse Maasvallei. De combinatie van het middeleeuwse kloostererfgoed van Amay en het Renaissance-kasteel van Jehay maakt de gemeente tot een rijke erfgoedbestemming.

Begraafplaatsen in Amay

De begraafplaatsen van Amay weerspiegelen de uitzonderlijk lange bewoningsgeschiedenis van een gemeente die al zeventien eeuwen onafgebroken bewoond is. Van de vroegchristelijke kloostergemeenschap van Chrodoara in de zevende eeuw tot de hedendaagse industriearbeiders die in de regio werkten — elk kerkhof en elke begraafplaats in Amay draagt een laag van dit rijke verleden. De collegiale kerk zelf, met haar crypte en de Merovingische sarcofaag diep in de bodem, is de oudste en meest bijzondere 'begraafplaats' van Amay: een heilig graf dat nu al meer dan dertien eeuwen door de bewoners van de Maasvallei wordt vereerd.

• Gemeente: Amay
• Provincie: Luik (Wallonië)
• Inwoners: ruim 13.000
• Merovingische sarcofaag (7e eeuw): enige met menselijke afbeelding in Europa, gevonden 1977
• Kapittelkerk Saint-Georges et Sainte-Ode: Romaans, 11e eeuw
• Château de Jehay: Renaissance-kasteel, 16e-17e eeuw
• Deelgemeenten: Ampsin, Flône, Jehay, Ombret

Amay is een gemeente in de provincie Luik aan de Maas, waar de Merovingische sarcofaag van de heilige Chrodoara het bewijsmateriaal levert voor een bewoningsgeschiedenis die meer dan dertien eeuwen teruggaat en die Amay een unieke plek geeft in het vroegmiddeleeuwse erfgoed van Europa.